Postanowienia końcowe

POSTANOWIENIA KOŃCOWE

Niniejsza Konstytucja wchodzi w życie w dniu ogłoszenia jej tekstu urzędowego w "Boletin Oficial del Estado". Ogłasza się ją również w pozostałych językach Hiszpanii.
DLATEGO,
Polecam wszystkim Hiszpanom, osobom prywatnym i władzom, aby przestrzegali i zapewniali przestrzeganie niniejszej Konstytucji jako normy zasadniczej Państwa.
Pałac Kortezów, dwudziestego siódmego grudnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego ósmego.
JUAN CARLOS I
Prezydent Kortezów
Antonio Hernández Gil
Przewodniczący Kongresu Deputowanych
Fernando Alvárez de Miranda y Torres
Przewodniczący Senatu
Antonio Fontán Pérez
Polecam zamieszczenie tekstu urzędowego Konstytucji w "Boletin Ofiacial del Estado", dla jej wejścia zgodnie z prawem oraz jego ogłoszenia zarazem w pozostałych językach Hiszpanii.
Madrid, Pałac Moncloa, dwudziestego ósmego grudnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego ósmego
.

Przewodniczący Rządu Adolfo Suárez González

Tytuł IX. (art.159 – 165) O Trybunale Konstytucyjnym

Tytuł IX

O TRYBUNALE KONSTYTUCYJNYM

Artykuł 159

1. Trybunał Konstytucyjny składa się z 12 członków powoływanych przez Króla; spośród nich, czterech na wniosek Kongresu, powzięty większością trzech piątych jego członków; czterech na wniosek Senatu, powzięty identyczną większością; dwóch na wniosek Rządu oraz dwóch na wniosek Rady Głównej Władzy Sądowniczej.
2. Członkowie Trybunału Konstytucyjnego powinni być powoływani spośród sędziów i prokuratorów, profesorów uniwersyteckich, funkcjonariuszy publicznych oraz adwokatów; wszyscy oni powinni być prawnikami o uznanej kompetencji z ponad piętnastoletnią praktyką zawodową.
3. Członkowie Trybunału Konstytucyjnego są powoływani na dziewięć lat; co trzy lata ulega odnowieniu trzecia część składu Trybunału.
4. Stanowisko członka Trybunału Konstytucyjnego jest niepołączalne: z wszelkim mandatem przedstawicielskim; z pełnieniem urzędów o charakterze politycznym lub administracyjnym; ze sprawowaniem kierowniczych funkcji w partii politycznej lub w związku zawodowym oraz z zatrudnieniem w ich aparacie; z wykonywaniem zawodu sędziego lub prokuratora oraz z jakąkolwiek działalnością zawodową lub handlową.
Poza tym, członków Trybunału Konstytucyjnego dotyczą wypadki niepołączalności właściwe dla członków władzy sądowniczej.
3. Członkowie Trybunału Konstytucyjnego są niezawiśli i nieusuwalni w czasie sprawowania swego mandatu.

Artykuł 160

Prezes Trybunału Konstytucyjnego jest powoływany spośród jego członków przez Króla, na wniosek plenum tegoż Trybunału na okres trzech lat.

Artykuł 161

1. Trybunał Konstytucyjny rozciąga swą jurysdykcję na całe terytorium hiszpańskie i jest właściwy do rozpoznania:
a) skargi na niekonstytucyjność skierowanej przeciwko ustawom oraz aktom normatywnym z mocą ustawy. Stwierdzenie niekonstytucyjności normy prawnej z mocą ustawy, będącej przedmiotem wykładni sądowej, wywiera skutki wobec tej wykładni, jednakże wyrok lub wyroki zapadłe nie tracą cech rzeczy osądzonej,
b) skargi o ochronę praw w związku z pogwałceniem praw i wolności wymienionych w art. 53 ust. 2 niniejszej Konstytucji, w wypadkach i formie ustalonych przez ustawę,
c) sporów kompetencyjnych pomiędzy Państwem a wspólnotami autonomicznymi oraz wspólnot autonomicznych między sobą,
d) innych kwestii powierzonych mu przez Konstytucję lub ustawy organiczne.
2. Rząd może zakwestionować przed Trybunałem Konstytucyjnym akty i postanowienia podjęte przez organy wspólnot autonomicznych. Zakwestionowanie powoduje zawieszenie danego aktu lub postanowienia, jednakże Trybunał, w terminie nie przekraczającym pięciu miesięcy, powinien potwierdzić lub uchylić, zależnie od przypadku, ich moc obowiązującą.

Artykuł 162

1. Są uprawnieni:
a) do wniesienia skargi na niekonstytucyjność: Przewodniczący Rządu, Obrońca Ludu, pięćdziesięciu deputowanych, pięćdziesięciu senatorów, kolegialne organy wykonawcze wspólnot autonomicznych oraz, w określonych wypadkach, ich zgromadzenia,
b) do wniesienia skargi o ochronę praw: każda osoba fizyczna lub prawna, która powołuje się na interes prawny, jak również Obrońca Ludu i prokuratura.
2. Ustawa organiczna określi osoby i organy uprawnione w pozostałych wypadkach.

Artykuł 163

Kiedy organ sądowy uzna, w dowolnym procesie, że norma z mocą ustawy, mająca zastosowanie w danym wypadku i od której ważności zależy wyrok, może być sprzeczna z Konstytucją, stawia kwestię przed Trybunałem Konstytucyjnym z zachowaniem wymogów, formy oraz ze skutkami ustalonymi przez ustawę, które w żadnym razie nie mogą zostać zawieszone.

Artykuł 164

1. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ogłaszane w "Boletin Oficial del Estado" ¹⁸⁾ wraz z ewentualnymi głosami odrębnymi. Posiadają wagę rzeczy osądzonej, poczynając od następnego dnia po ogłoszeniu i nie przysługuje przeciwko nim żaden środek. Orzeczenia stwierdzające sprzeczność z Konstytucją ustawy lub normy z mocą ustawy oraz wszystkie orzeczenia, które nie ograniczają się do subiektywnej oceny jakiegoś prawa, posiadają pełną skuteczność wobec wszystkich.
2. Jeżeli orzeczenie nie stanowi inaczej, ustawa zachowuje swą moc w części nie dotkniętej niekonstytucyjnością.

Artykuł 165

Zasady działania Trybunału Konstytucyjnego, status jego członków, postępowanie przed Trybunałem oraz wymogi dla wniesienia skargi określa ustawa organiczna.

---

¹⁸⁾ Zob. przypis nr 1

Tytuł VI. (art.117 – 127) O władzy sądowniczej

Tytuł VI

O WŁADZY SĄDOWNICZEJ

Artykuł 117

1. Wymiar sprawiedliwości pochodzi od ludu i jest wykonywany w imieniu Króla przez sędziów, ⁸⁾ stanowiących władzę sądową, niezawisłych, nieusuwalnych, odpowiedzialnych i podległych jedynie władzy ustawy.
2. Sędziowie nie mogą być zwalniani, zawieszani, przenoszeni ani emerytowani inaczej, jak na skutek przyczyn przewidzianych w ustawie i z zachowaniem gwarancji określonych w ustawie.
3. Wykonywanie wymiaru sprawiedliwości we wszelkiego typu procesach, tak w zakresie wyrokowania, jak i zapewnienia wykonania wyroku, należy wyłącznie do sądów ⁹⁾ określonych przez ustawy, zgodnie z ustawowo ustaloną ich właściwością i procedurą.
4. Sądy wykonują jedynie funkcje wskazane w poprzednim ustępie oraz wyraźnie im powierzone przez ustawę, w charakterze gwarancji jakiegokolwiek prawa.
5. Zasada jedności wymiaru sprawiedliwości stanowi podstawę organizacji i funkcjonowania sądów. Ustawa określa wykonywanie wojskowego wymiaru sprawiedliwości w zakresie ściśle wojskowym i wypadkach stanu oblężenia, zgodnie z zasadami Konstytucji.
6. Sądy wyjątkowe są zakazane.

Artykuł 118

Wykonywanie wyroków oraz pozostałych prawomocnych postanowień sędziów i sądów, jak również żądane przez nich współdziałanie w trakcie postępowania oraz wykonywania orzeczeń sądowych jest obowiązkowe.

Artykuł 119

Wymiar sprawiedliwości jest bezpłatny, jeżeli tak stanowi ustawa oraz w każdym wypadku względem osób, które dowiodą niedostatku środków do sądowego dochodzenia swych praw.

Artykuł 120

1. Postępowanie sądowe jest jawne, z wyjątkiem wypadków przewidzianych przez ustawy procesowe.
2. Postępowanie jest głównie ustne, przede wszystkim w sprawach karnych.
3. Orzeczenia winny zawsze posiadać uzasadnienie i być ogłaszane na posiedzeniu jawnym.

Artykuł 121

Krzywdy powstałe na skutek pomyłki sądowej, jak również będące konsekwencją niewłaściwego działania administracji wymiaru sprawiedliwości dają prawo do zadośćuczynienia na koszt państwa, zgodnie z ustawą.

Artykuł 122

1. Ustawa organiczna o władzy sądowniczej określa tworzenie, funkcjonowanie i zarząd sądów ¹⁰⁾ , jak również status prawny sędziów ¹¹⁾ zawodowych tworzących jednolitą korporację oraz personelu pomocniczego administracji wymiaru sprawiedliwości.
2. Rada Główna Władzy Sądowniczej jest organem kierowniczym sądownictwa. Ustawa ustala jej status i system niepołączalności członkostwa w Radzie z innymi funkcjami oraz jej funkcje, w szczególności w zakresie powoływania, awansów, nadzoru
i odpowiedzialności dyscyplinarnej.
3. Rada Główna Władzy Sądowniczej składa się z Prezesa Trybunału Najwyższego, który jej przewodniczy, oraz z dwudziestu członków powoływanych przez Króla na okres pięciu lat. Dwunastu z nich powołuje się spośród sędziów wszystkich kategorii, na zasadach ustalonych przez ustawę organiczną; czterech na wniosek Kongresu Deputowanych i czterech na wniosek Senatu, wybranych w obu wypadkach większością trzech piątych ich członków, spośród adwokatów i innych prawników o uznanej kompetencji i ponad piętnastoletniej praktyce w swoim zawodzie.

Artykuł 123

1. Trybunał Najwyższy, o uprawnieniach jurysdykcyjnych rozciągających się na całą Hiszpanię, jest najwyższym organem sądowym w zakresie wszystkich rodzajów postępowania, poza dziedziną gwarancji konstytucyjnych.
2. Prezes Trybunału Najwyższego jest powoływany przez Króla, na wniosek Rady Głównej Władzy Sądowniczej, w trybie określonym przez ustawę.

Artykuł 124

1. Zadaniem Prokuratury, bez uszczerbku dla funkcji powierzonych innym organom, jest wspieranie działań wymiaru sprawiedliwości w obronie legalności, praw obywateli i interesu publicznego chronionego przez ustawę, z urzędu lub na wniosek zainteresowanych, jak również czuwanie nad niezawisłością sądów oraz zabieganie przed nimi o zadośćuczynienie interesowi społecznemu.
2. Prokuratura sprawuje swe funkcje za pomocą własnych organów zgodnie z zasadami jedności działania i hierarchicznej zależności oraz przy podporządkowaniu, w każdym wypadku, zasadom legalności i bezstronności.
3. Ustawa określa statut organiczny Prokuratury.
4. Prokurator Generalny Państwa jest powoływany przez Króla, na wniosek Rządu, po wysłuchaniu Rady Głównej Władzy Sądowniczej.

Artykuł 125

Obywatele mogą występować ze skargą powszechną ¹²⁾ i uczestniczyć w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości za pośrednictwem instytucji sądu przysięgłych w procesach karnych, w formie i wypadkach określonych przez ustawą, jak również mogą uczestniczyć w sądach opartych na prawie zwyczajowym i tradycji.

Artykuł 126

Policja kryminalna podlega sędziom, sądom i prokuraturze w zakresie ścigania przestępstw oraz wykrywania i zabezpieczania winnych przestępstwa, na zasadach ustalonych przez ustawę.

Artykuł 127

1. Sędziowie ¹³⁾ i prokuratorzy, dopóki są zawodowo czynni, nie mogą sprawować innych funkcji publicznych, ani należeć do partii politycznych lub związków zawodowych. Ustawa ustala system i sposoby zrzeszania się zawodowego sędziów i prokuratorów.
2. Ustawa ustala system niepołączalności funkcji członków władzy sądowniczej z innymi funkcjami; winien on zapewniać ich całkowitą niezawisłość.

---

⁸⁾ W oryginale: "Jueces y Magistrados" , zob. przypis nr 4. ⁹⁾ W oryginale: "Juzgados y Tribunales"; Juzgado - to sąd niższej instancji, Tribunal - sądy wyższych instancji.
¹⁰⁾ Zob. przypis nr 8.
¹¹⁾ Zob. przypis nr 4.
¹²⁾ W oryginale: "acción popular".

---

¹³⁾ Zob. przypis nr 4.

Tytuł III. (art.66 – 96) O Kortezach Generalnych

Tytuł III

O KORTEZACH GENERALNYCH

Rozdział drugi

O IZBACH

Artykuł 66

1. Kortezy Generalne reprezentują lud hiszpański i składają się z Kongresu Deputowanych oraz Senatu.
2. Kortezy Generalne sprawują władzę ustawodawczą państwa, zatwierdzają budżet państwa, kontrolują działalność Rządu i posiadają pozostałe kompetencje, przyznane im przez Konstytucję.
3. Kortezy Generalne są nietykalne.

Artykuł 67

1. Nikt nie może być członkiem obu Izb jednocześnie ani łączyć mandatu członka zgromadzenia wspólnoty autonomicznej z mandatem deputowanego do Kongresu.
2. Członkowie Kortezów Generalnych nie są związani mandatem imperatywnym.
3. Zebrania członków parlamentu nie odbywające się w sposób określony przez regulamin nie wiążą Izb i nie mogą wykonywać ich funkcji, ani korzystać z ich przywilejów.

Artykuł 68

1. Kongres składa się z co najmniej 300 i co najwyżej 400 deputowanych, wybranych w powszechnym, wolnym, równym, bezpośrednim i tajnym głosowaniu, na zasadach określonych przez ustawę.
2. Okręgiem wyborczym jest prowincja. Mieszkańcy miejscowości Ceuty i Melilli wybierają po jednym deputowanym. Ustawa dokonuje podziału ogólnej liczby mandatów, przydzielając każdemu okręgowi tę samą minimalną reprezentację wyjściową i dokonując podziału pozostałych mandatów stosownie do liczby mieszkańców.
3. Wybory odbywają się w każdym okręgu na zasadzie reprezentacji proporcjonalnej.
4. Kongres jest wybierany na okres czterech lat. Mandat deputowanych wygasa po upływie czterech lat od ich wyboru lub w dniu rozwiązania Izby.
5. Wszyscy Hiszpanie korzystający z pełni praw politycznych są wyborcami oraz mają prawo wybieralności.
Ustawa uznaje prawo głosowania Hiszpanów znajdujących się poza terytorium Hiszpanii, a państwo ułatwia im korzystanie z tego prawa.
6. Wybory odbywają się między trzydziestym a sześćdziesiątym dniem po upływie mandatu. Nowo wybrany Kongres powinien być zwołany w ciągu dwudziestu pięciu dni po przeprowadzeniu wyborów.

Artykuł 69

1. Senat jest Izbą reprezentacji terytorialnej.
2. W każdej prowincji wybiera się czterech senatorów w powszechnym, wolnym, równym, bezpośrednim i tajnym głosowaniu wyborców każdej z nich, na zasadach określonych przez ustawę organiczną.
3. W prowincjach wyspiarskich, każda wyspa lub grupa wysp, z Radą Miejską lub Radą Wyspiarską ⁴⁾ , stanowi okręg dla wyboru senatorów; po trzech senatorów przypada na każdą z głównych wysp: Gran Canaria, Mallorca i Tenerife, po jednym zaś na każdą z następujących wysp lub grup: Ibiza-Formentera, Menorca, Fuerteventura, Gomera, Hierro, Lanzarote i La Palma.
4. Mieszkańcy miejscowości Ceuty i Melilli wybierają po dwóch senatorów.
5. Wspólnoty autonomiczne desygnują poza tym po jednym senatorze oraz dodatkowo po jednym senatorze na każdy milion mieszkańców ich terytorium. Prawo desygnacji przysługuje zgromadzeniu ustawodawczemu, a w razie jego braku najwyższemu organowi kolegialnemu wspólnoty autonomicznej, zgodnie z postanowieniami statutów, które zapewnią, w każdym wypadku, odpowiednią reprezentację proporcjonalną.
6. Senat jest wybierany na cztery lata. Mandat senatorów wygasa po upływie czterech lat od ich wyboru lub w dniu rozwiązania Izby.

Artykuł 70

1. Ustawa wyborcza określa wypadki niewybieralności oraz niepołączalności mandatów deputowanych i senatorów; powinny one, w każdym razie, obejmować:
a) członków Trybunału Konstytucyjnego,
b) wysokich funkcjonariuszy administracji państwa, określonych w ustawie, z wyłączeniem członków Rządu,
c) Obrońcę Ludu,
d) czynnych sędziów ⁵⁾ i prokuratorów,
e) zawodowych wojskowych oraz czynnych członków sił i korpusów bezpieczeństwa i Policji,
f) członków komisji wyborczych.
2. Ważność wyboru i mandatów członków obu Izb podlega kontroli sądowej, na zasadach określonych w ustawie wyborczej.

Artykuł 71

1. Deputowani i senatorowie nie mogą być pociągani do odpowiedzialności z powodu opinii wyrażonych w związku z wykonywaniem swych funkcji.
2. W czasie piastowania mandatu deputowani i senatorowie cieszą się także nietykalnością i mogą być zatrzymani jedynie w razie ujęcia ich na gorącym uczynku. Nie mogą być obwinieni ani sądzeni bez uprzedniego upoważnienia właściwej izby.
3. W sprawach przeciwko deputowanym i senatorom właściwa jest Izba Karna Trybunału Najwyższego.
4. Deputowani i senatorowie otrzymują diety, których wysokość ustalają właściwe izby.

Artykuł 72

1. Izby ustalają swoje własne regulaminy, aprobują autonomicznie swoje budżety oraz, za wspólną zgodą, regulują statut personelu Kortezów Generalnych. Pełne teksty regulaminów oraz całość wnoszonych do nich zmian winny być poddane pod głosowanie końcowe, w którym wymagana jest większość bezwzględna.
2. Izby wybierają swoich Przewodniczących oraz pozostałych członków swoich Prezydiów. Wspólnym posiedzeniom przewodniczy Przewodniczący Kongresu, a tok ich obrad określa regulamin Kortezów Generalnych, przyjęty bezwzględną większością przez każdą Izbę.
3. Przewodniczący Izb wykonują w ich imieniu pełnię władzy administracyjnej i uprawnień policyjnych wewnątrz ich siedzib.

Artykuł 73

1. Izby zbierają się corocznie na dwóch sesjach zwyczajnych: pierwszej - od września do grudnia i drugiej - od lutego do czerwca.
2. Izby mogą zbierać się na sesjach nadzwyczajnych na wniosek Rządu, Stałej Deputacji lub bezwzględnej większości członków którejkolwiek z Izb. Sesje nadzwyczajne winny być zwoływane z określonym porządkiem dnia i zamykane niezwłocznie po jego wyczerpaniu.

Artykuł 74

1. Izby zbierają się na wspólne posiedzenie dla realizacji kompetencji nieustawodawczych, które tytuł II wyraźnie przyznaje Kortezom Generalnym.
2. Decyzje Kortezów Generalnych przewidziane w art. 94 ust. 1, art. 145 ust. 2 oraz art. 158 ust. 2 podejmowane są większością głosów każdej z izb. W pierwszym wypadku postępowanie wszczyna się w Kongresie, w dwóch innych - w Senacie. W obu wypadkach, w razie braku zgody między Senatem i Kongresem, zmierza się do jej osiągnięcia przez komisję mieszaną złożoną z równej liczby deputowanych i senatorów. Tekst przedstawiony przez komisję poddaje się pod głosowanie w obu Izbach. Jeżeli nie zostanie przyjęty w ustalanej postaci, decyzję podejmuje Kongres większością bezwzględną.

Artykuł 75

1. Izby działają na plenum i w komisjach.
2. Izby mogą przekazać stałym komisjom ustawodawczym uchwalanie projektów lub wniosków ustawodawczych. Jednakże plenum może w każdej chwili przejąć rozpatrzenie i uchwalenie dowolnego projektu lub wniosku ustawodawczego, który był przedmiotem delegacji.
3. Postępowanie określone w ustępie poprzednim nie może dotyczyć reformy konstytucyjnej, problemów międzynarodowych, ustaw organicznych i podstawowych oraz budżetu państwa.

Artykuł 76

1. Kongres i Senat oraz w określonych wypadkach obie Izby wspólnie, mogą powoływać komisje śledcze dla zbadania dowolnej sprawy o charakterze publicznym. Ich wnioski nie są wiążące dla sądów, ani nie wzruszają orzeczeń sądowych. Jednakże o wynikach śledztwa powiadamia się prokuraturę w celu podjęcia, gdy uzna to za uzasadnione, odpowiednich działań.
2. Stawienie się na żądanie Izb jest obowiązkowe. Ustawa określa sankcje na wypadek niedopełnienia tego obowiązku.

Artykuł 77

1. Izby mogą otrzymywać petycje indywidualne i zbiorowe, zawsze złożone na piśmie; zakazane jest przedkładanie petycji bezpośrednio przez manifestacje obywateli.
2. Otrzymane petycje Izby mogą kierować do Rządu. Rząd jest zobowiązany na żądanie Izb ustosunkować się do ich treści.

Artykuł 78

1. W każdej Izbie powołuje się Stałą Deputację złożoną co najmniej z dwudziestu jeden członków, reprezentujących grupy parlamentarne proporcjonalnie do ich wielkości.
2. Stałym Deputacjom przewodniczą Przewodniczący odpowiednich Izb, a do ich kompetencji należy: uprawnienie przewidziane w art. 73, uprawnienia przysługujące Izbom zgodnie z artykułami 86 i 116, w wypadku gdy Izby zostały rozwiązane lub upłynęły ich pełnomocnictwa, a także stanie na straży praw Izb, kiedy te nie są zebrane.
3. Po upływie pełnomocnictw Izb lub w wypadku ich rozwiązania, Stałe Deputacje kontynuują wykonywanie swych funkcji aż do czasu ukonstytuowania się nowych Kortezów Generalnych.
4. Po zebraniu się odpowiedniej Izby, Stała Deputacja zdaje jej sprawę z rozpatrzonych problemów i podjętych decyzji.

Artykuł 79

1. Izby mogą podejmować uchwały, kiedy zostały zwołane zgodnie z regulaminem i kiedy w posiedzeniu uczestniczy większość ich członków.
2. Uchwały są ważne, jeżeli zostały podjęte większością obecnych członków, chyba że Konstytucja lub ustawy organiczne albo dla wyboru osób regulaminy Izb ustanawiają wymóg większości szczególnej.
3. Senatorowie i deputowani mogą głosować tylko osobiście i nie mogą korzystać z pośrednictwa innych osób.

Artykuł 80

Posiedzenia plenarne Izb są jawne, chyba że każda z Izb większością bezwzględną lub zgodnie z regulaminem postanowi inaczej.

Rozdział drugi

O OPRACOWYWANIU USTAW

Artykuł 81

1. Ustawami organicznymi są ustawy rozwijające prawa podstawowe i wolności publiczne, aprobujące statuty o autonomii i powszechny system wyborczy oraz pozostałe takie ustawy przewidziane w Konstytucji.
2. Dla uchwalenia, zmiany lub uchylenia ustaw organicznych jest wymagana bezwzględna większość Kongresu w głosowaniu końcowym nad całością projektu.

Artykuł 82

1. Kortezy Generalne mogą przenieść na Rząd władzę stanowienia norm z mocą ustawy w zakresie określonych spraw, nie wymienionych w artykule poprzednim.
2. Delegacja ustawodawcza powinna być dokonana w drodze ustawy podstawowej ⁶⁾ , kiedy jej przedmiotem jest wydanie tekstu szczegółowego ⁷⁾ lub w drodze ustawy zwykłej, kiedy chodzi o ujęcie w jednym tekście wielu tekstów ustawowych.
3. Delegacja ustawodawcza powinna być powierzona Rządowi wyraźnie dla konkretnych spraw i ze wskazaniem terminu jej wykonania. Delegacja wyczerpuje się wraz z opublikowaniem odpowiedniej normy wydanej na jej podstawie przez Rząd.
Nie można domniemywać udzielenia delegacji w sposób dorozumiany lub na czas nieokreślony. Zarazem zakazana jest subdelegacja na władze inne niż sam Rząd.
4. Ustawy podstawowe ściśle wyznaczają przedmiot i zasięg delegacji ustawodawczej oraz zasady i kryteria, którymi należy się kierować w trakcie jej wykonania.
5. Upoważnienie do ujednolicenia tekstów ustawowych określa zakres normatywny, którego dotyczy treść delegacji, wyszczególniając, czy sprowadza się ona do prostego zredagowania tekstu jednolitego, czy ma polegać na uporządkowaniu, objaśnieniu i zharmonizowaniu tekstów ustawodawczych, które powinny być ujednolicone.
6. Bez uszczerbku dla kompetencji własnej sądów, ustawy zawierające delegację mogą ustanawiać w każdym wypadku uzupełniające formy kontroli.

Artykuł 83

Ustawy podstawowe nie mogą w żadnym razie:
a) upoważniać do zmiany samej ustawy podstawowej,
b) udzielać pełnomocnictw do stanowienia norm działających wstecz.

Artykuł 84

W razie gdyby jakiś wniosek ustawodawczy lub poprawka pozostawały w sprzeczności z obowiązującą delegacją ustawodawczą, Rząd jest upoważniony do przeciwstawienia się ich rozpatrzeniu. W takim wypadku może być zgłoszony wniosek ustawodawczy zmierzający do całkowitego lub częściowego uchylenia ustawy zawierającej delegację.

Artykuł 85

Akty Rządu wydane na podstawie delegacji ustawodawczej otrzymują nazwę dekretów ustawodawczych.

Artykuł 86

1. W razie nadzwyczajnej i pilnej potrzeby, Rząd może stanowić tymczasowe akty ustawodawcze, które przyjmują postać dekretów z mocą ustawy. Akty te nie mogą dotyczyć podstawowych instytucji państwa, praw, obowiązków i wolności obywateli określonych w tytule I, ustroju wspólnot autonomicznych ani powszechnego prawa wyborczego.
2. Dekrety z mocą ustawy winny być niezwłocznie przedłożone Kongresowi Deputowanych w celu ich rozpatrzenia i poddania pod głosowanie w całości. Jeżeli Kongres nie jest zebrany, zwołuje się go w ciągu trzydziestu dni po ogłoszeniu dekretu. Kongres jest zobowiązany do wyraźnego wypowiedzenia się w powyższym terminie co do zatwierdzenia lub uchylenia dekretu. Dla tych celów regulamin ustanowi specjalne i uproszczone postępowanie.
3. W terminie określonym w ustępie poprzednim, Kortezy mogą rozpatrzyć je w postępowaniu przyśpieszonym, jako projekty ustaw.

Artykuł 87

1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje Rządowi, Kongresowi i Senatowi, zgodnie z Konstytucją i regulaminami Izb.
2. Zgromadzenia wspólnot autonomicznych mogą zabiegać u Rządu o przyjęcie projektu ustawy lub skierować do Prezydium Kongresu wniosek ustawodawczy, delegując przed tę Izbę najwyżej trzech członków zgromadzenia obarczonych obroną wniosku.
3. Ustawa organiczna określa formy realizacji i warunki inicjatywy ludowej dla przedstawienia wniosku ustawodawczego. W każdym wypadku jest wymagane złożenie co najmniej 500 tys. uwierzytelnionych podpisów. Taka inicjatywa nie może być podjęta w sprawach należących do właściwości ustaw organicznych, w sprawach podatkowych i odnoszących się do stosunków międzynarodowych, ani w przedmiocie prawa łaski.

Artykuł 88

Projekty ustaw są aprobowane w Radzie Ministrów, która przedkłada je Kongresowi wraz z przedstawieniem motywów i przesłanek niezbędnych do wypowiedzenia się o projektach.

Artykuł 89

1. Tryb rozpatrzenia wniosków ustawodawczych określają regulaminy Izb, biorąc pod uwagę, aby należne projektom ustaw pierwszeństwo nie utrudniało wykonywania inicjatywy ustawodawczej na zasadach określonych w art. 87.
2. Wnioski ustawodawcze, które zgodnie z art. 87 przyjął do rozpatrzenia Senat, przekazywane są do Kongresu w celu ich rozpatrzenia jako takie wnioski.

Artykuł 90

1. Po przyjęciu ustawy zwykłej lub organicznej przez Kongres Deputowanych, jego Przewodniczący niezwłocznie informuje o tym Przewodniczącego Senatu, który przedkłada projekt do rozpatrzenia Senatowi.
2. Senat w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia otrzymania tekstu, może w drodze umotywowanego orędzia przeciwstawić swoje weto lub wprowadzić do tekstu poprawki. Decyzja w sprawie weta powinna być podjęta większością bezwzględną. Projekt nie może być przedłożony Królowi dla nadania mu sankcji, jeżeli Kongres, w wypadku założenia weta, nie potwierdził większością bezwzględną, a po upływie dwóch miesięcy od założenia weta, większością zwykłą, tekstu pierwotnego, albo jeżeli nie wypowie się w sprawie poprawek, akceptując je lub odrzucając zwykłą większością.
3. Okres dwóch miesięcy, którym dysponuje Senat dla założenia weta wobec projektu lub zgłoszenia do niego poprawek, ulega skróceniu do dwudziestu dni bieżących w stosunku do projektów uznanych za pilne przez Rząd lub Kongres Deputowanych.

Artykuł 91

Król sankcjonuje w terminie piętnastu dni ustawy uchwalone przez Kortezy Generalne, promulguje je i poleca ich niezwłoczne ogłoszenie.

Artykuł 92

1. Decyzje polityczne o szczególnym znaczeniu mogą być poddane pod referendum konsultacyjne wszystkich obywateli.
2. Referendum zarządza Król na wniosek Przewodniczącego Rządu, aprobowany wcześniej przez Kongres Deputowanych.
3. Ustawa organiczna określa warunki postępowania w wypadku różnych rodzajów referendum, przewidzianych w niniejszej Konstytucji.

Rozdział trzeci

O TRAKTATACH MIĘDZYNARODOWYCH

Artykuł 93

W drodze ustawy organicznej można udzielić upoważnienia do zawarcia traktatów, które powierzają organizacji lub instytucji międzynarodowej wykonywanie kompetencji wynikających z Konstytucji. Do Kortezów Generalnych lub Rządu należy zapewnienie, w zakresie ich kompetencji, wykonania tych traktatów oraz postanowień pochodzących od organizmów międzynarodowych lub ponadnarodowych, na rzecz których dokonano przeniesienia kompetencji.

Artykuł 94

1. Wyrażenie zgody państwa na przyjęcie zobowiązań w drodze traktatów lub konwencji wymaga uprzedniego upoważnienia Kortezów Generalnych w następujących wypadkach:
a) traktatów o charakterze politycznym,
b) traktatów lub konwencji o charakterze wojskowym,
c) traktatów lub konwencji oddziałujących na integralność terytorialną państwa lub na prawa i obowiązki podstawowe ustalone w tytule I,
d) traktatów lub konwencji, które pociągają za sobą zobowiązania finansowe dla finansów publicznych,
e) traktatów lub konwencji, które zakładają zmianę lub uchylenie jakiejkolwiek ustawy lub wymagają środków ustawodawczych dla ich wykonania.
2. Kongres i Senat są niezwłocznie informowane o zawarciu pozostałych traktatów lub konwencji.

Artykuł 95

1. Zawarcie traktatu międzynarodowego, który zawierałby ustalenia sprzeczne z Konstytucją, wymaga uprzedniej zmiany Konstytucji.
2. Rząd lub którakolwiek z Izb może zażądać od Trybunału Konstytucyjnego wypowiedzenia się w sprawie ewentualnego istnienia owej sprzeczności.

Artykuł 96

1. Prawomocnie zawarte traktaty międzynarodowe, po ich urzędowym ogłoszeniu w Hiszpanii, stanowią część wewnętrznego porządku prawnego. Ich postanowienia mogą być uchylone, zmienione lub zawieszone jedynie w sposób przewidziany w samych traktatach lub zgodnie z ogólnymi normami prawa międzynarodowego.
2. Wypowiedzenie traktatów lub konwencji międzynarodowych następuje przy zastosowaniu identycznej procedury jak przewidziana dla ich zawarcia w artykule 94.

---

⁴⁾ W oryginale: "Cabildo o Consejo Insular" ⁵⁾ W oryginale: "magistrados, jueces"; magistrado - to w Hiszpanii tytuł sędziego wyższego sądu (od sądów prowincjonalnych poczynając).
⁶⁾ W oryginale: "ley de bases".
⁷⁾ W oryginale: "textos articulados".

Tytuł II. (art.56 – 65) O koronie

Tytuł II

O KORONIE

Artykuł 56

1. Król jest Szefem Państwa, symbolem jego jedności i trwałości, sprawuje arbitraż i moderuje normalne funkcjonowanie instytucji, urzeczywistnia najwyższą reprezentację Państwa Hiszpańskiego w stosunkach międzynarodowych, szczególnie z narodami związanymi z nim historyczną wspólnotą oraz wykonuje funkcje, które wyraźnie przyznaje mu Konstytucja i ustawy.
2. Jego tytułem jest tytuł Króla Hiszpanii; może używać pozostałych tytułów przynależnych Koronie.
3. Osoba Króla jest nietykalna i nie podlega odpowiedzialności. Jego akty, za wyjątkiem czynności określonych w art. 65 ust. 2, podlegają kontrasygnacie w formie ustalonej w art. 64 pod rygorem nieważności.

Artykuł 57

1. Korona Hiszpanii jest dziedziczna w osobach sukcesorów Jego Wysokości Don Juana Carlosa I de Borbó n, prawowitego dziedzica historycznej dynastii. Sukcesja tronu następuje w zwykłym porządku pierworództwa i przedstawicielstwa, przy czym zawsze daje się pierwszeństwo linii starszej przed młodszymi, w ramach tej samej linii - bliższemu stopniowi pokrewieństwa przed starszymi, w ramach tego samego stopnia - mężczyźnie przed kobietą, a w ramach tej samej płci - osobie starszej przed młodszymi.
2. Książę następca tronu, od swego urodzenia lub od chwili nastąpienia wydarzenia będącego źródłem powołania, posiada godność Księcia Asturii oraz pozostałe tytuły tradycyjnie związane z sukcesorem Korony Hiszpanii.
3. Po wygaśnięciu wszystkich linii powołanych prawnie, Kortezy Generalne postanowią o sukcesji Korony w formie najbardziej odpowiadającej interesom Hiszpanii.
4. Osoby, które, mając prawo do sukcesji tronu, zawarłyby małżeństwo wbrew wyraźnemu zakazowi Króla i Kortezów Generalnych, zostają wyłączone z sukcesji Korony; wyłączenie to dotyczy także ich zstępnych.
5. Abdykacje i zrzeczenia się oraz jakiekolwiek wątpliwości co do faktu lub co do prawa, które pojawiłyby się w porządku sukcesji Korony, rozstrzygane są w drodze ustawy organicznej.

Artykuł 58

Królowa-małżonka lub małżonek Królowej nie mogą sprawować funkcji konstytucyjnych, za wyjątkiem odnoszących się do Regencji.

Artykuł 59

1. W razie małoletności Króla ojciec lub matka Króla, a w wypadku ich braku, najstarszy wiekiem krewny najbliższy sukcesji Korony, według porządku ustalonego w Konstytucji, rozpoczyna niezwłocznie wykonywanie Regencji; Regencja trwa w okresie małoletności Króla.
2. W wypadku niezdolności Króla do sprawowania swych funkcji, stwierdzonej przez Kortezy Generalne, wykonywanie Regencji rozpoczyna niezwłocznie, jeśli jest pełnoletni, Książę następca tronu. W razie jego niepełnoletności, ma zastosowanie postępowanie przewidziane w ustępie poprzednim, aż do czasu, kiedy Książę następca tronu osiągnie pełnoletność.
3. Gdyby nie było żadnej osoby uprawnionej do Regencji, ta zostanie powołana przez Kortezy Generalne w składzie jednej, trzech lub pięciu osób.
4. Regencję może sprawować jedynie pełnoletni Hiszpan.
5. Regencja jest sprawowana z mandatu konstytucyjnego i zawsze w imieniu Króla.

Artykuł 60

1. Opiekunem małoletniego Króla będzie osoba, którą wyznaczył w swym testamencie zmarły król, o ile jest pełnoletnim Hiszpanem z urodzenia. Jeśli opiekun nie został wyznaczony, będzie nim ojciec lub matka, dopóki pozostają w stanie wdowieństwa. W razie ich braku, opiekuna wyznaczają Kortezy Generalne; jednakże nie można łączyć funkcji Regenta i opiekuna; ograniczenie to nie ma zastosowania do ojca, matki lub do bezpośrednich wstępnych Króla.
2. Wykonywanie opieki jest także niepołączalne z wszelkimi urzędami lub reprezentacją o politycznym charakterze.

Artykuł 61

1. Król, po jego proklamowaniu przed Kortezami Generalnymi, składa przysięgę na wierne wykonywanie swych funkcji, przestrzeganie i czuwanie nad przestrzeganiem Konstytucji i ustaw oraz poszanowanie praw obywateli i wspólnot autonomicznych.
2. Książę następca tronu, po osiągnięciu pełnoletności, oraz regent lub regenci, obejmując urząd, składają tę samą przysięgę, a także przysięgę na wierność Królowi.

Artykuł 62

Król:
a) sankcjonuje i promulguje ustawy,
b) zwołuje i rozwiązuje Kortezy Generalne oraz zarządza wybory na zasadach określonych w Konstytucji,
c) zarządza referendum w wypadkach przewidzianych w Konstytucji,
d) proponuje kandydata na Przewodniczącego Rządu i powołuje go na to stanowisko, jak również kładzie kres jego funkcjom na zasadach określonych w Konstytucji,
e) mianuje i zwalnia członków Rządu, na wniosek jego Przewodniczącego,
f) wydaje dekrety uchwalone przez Radę Ministrów, obsadza stanowiska cywilne i wojskowe, nadaje tytuły honorowe i odznaczenia, zgodnie z ustawami,
g) ma prawo być informowanym o sprawach państwa i może przewodniczyć, w tym celu, posiedzeniom Rady Ministrów, kiedy uzna to za wskazane, na wniosek Przewodniczącego Rządu,
h) jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych,
i) korzysta z prawa łaski, zgodnie z ustawą; ustawa ta nie może upoważnić Króla do zastosowania powszechnego ułaskawienia,
j) sprawuje najwyższy patronat akademii królewskich.

Artykuł 63

1. Król wysyła ambasadorów i innych przedstawicieli dyplomatycznych. Przedstawiciele zagraniczni w Hiszpanii są akredytowani przy Królu.
2. Do Króla należy oznajmianie zgody państwa na zaciąganie zobowiązań międzynarodowych przez traktaty, zgodnie z Konstytucją i ustawami.
3. Do Króla należy, za uprzednim upoważnieniem Kortezów Generalnych wypowiadanie wojny i zawieranie pokoju.

Artykuł 64

1. Akty Króla kontrasygnują Przewodniczący Rządu oraz, odpowiednio, właściwi ministrowie. Akty dotyczące zgłoszenia kandydatury na Przewodniczącego Rządu i jego powołania oraz rozwiązania Kortezów Generalnych przewidzianego w art. 99 kontrasygnuje Przewodniczący Kongresu.
2. Za akty Króla ponoszą odpowiedzialność osoby je kontrasygnujące.

Artykuł 65

1. Król otrzymuje z budżetu państwa globalną kwotę na utrzymanie swej Rodziny i Dworu oraz swobodnie nią dysponuje.
2. Król mianuje i zwalnia swobodnie cywilnych i wojskowych członków swego Dworu.

Tytuł I (art.9 – 55) O podstawowych prawach i obowiązkach

Tytuł I

O PODSTAWOWYCH PRAWACH I OBOWIĄZKACH

Artykuł 10

1. Godność jednostki, przynależne jej nienaruszalne prawa, swobodny rozwój osobowości, poszanowanie ustawy oraz praw pozostałych jednostek stanowią podstawę ładu publicznego i pokoju socjalnego.
2. Normy odnoszące się do praw podstawowych i do wolności, które Konstytucja uznaje, są interpretowane zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka oraz ratyfikowanymi przez Hiszpanię traktatami i umowami międzynarodowymi dotyczącymi tych spraw.

Rozdział pierwszy

O HISZPANACH I CUDZOZIEMCACH

Artykuł 11

1. Obywatelstwo hiszpańskie nabywa się, zachowuje i traci zgodnie z ustawą.
2. Żaden Hiszpan z pochodzenia nie może być pozbawiony swego obywatelstwa.
3. Państwo może zawierać traktaty o podwójnym obywatelstwie z krajami iberoamerykańskimi lub tymi, które łączyły lub łączą szczególne więzi z Hiszpanią. W tych samych krajach, chociażby one nie uznawały w stosunku do swych obywateli takiego prawa na zasadzie wzajemności, Hiszpanie mogą się naturalizować, nie tracąc swego pierwotnego obywatelstwa.

Artykuł 12

Hiszpanie są pełnoletni wraz z ukończeniem osiemnastu lat.

Artykuł 13

1. Cudzoziemcy korzystają w Hiszpanii z wolności publicznych zagwarantowanych w niniejszym tytule w granicach określonych przez traktaty i ustawę.
2. Jedynie Hiszpanie mogą być podmiotem praw wymienionych w artykule 23; nie przeczy to temu, co na zasadzie wzajemności może być postanowione na mocy traktatu lub ustawy w stosunku do czynnego i biernego prawa wyborczego w wyborach municypalnych.²⁾
3. Ekstradycja może być postanowiona jedynie w celu wykonania traktatu lub ustawy, z uwzględnieniem zasady wzajemności. Podstawą ekstradycji nie mogą być przestępstwa polityczne, przy czym nie uznaje się za takie aktów terroryzmu.
4. Ustawa określi zasady, zgodnie z którymi obywatele innych państw i bezpaństwowcy mogą korzystać z prawa azylu w Hiszpanii.

Rozdział drugi

PRAWA I WOLNOŚCI

Artykuł 14

Hiszpanie są równi wobec prawa. Niedopuszczalna jest wszelka dyskryminacja z powodu pochodzenia, rasy, płci, religii, poglądów albo jakichkolwiek innych osobistych lub społecznych warunków lub okoliczności.

Sekcja 1

O PRAWACH PODSTAWOWYCH I WOLNOŚCIACH PUBLICZNYCH

Artykuł 15

Wszyscy posiadają prawo do życia oraz do nietykalności fizycznej i moralnej. Nikt nie może być w żadnym wypadku poddany torturom ani karom albo działaniom nieludzkim lub poniżającym. Znosi się karę śmierci; wyjątki od tej zasady mogą określić na czas wojny ustawy karne wojskowe.

Artykuł 16

1. Zapewnia się jednostkom i wspólnotom wolność w sferze ideologii, religii i kultu. Korzystanie z tych wolności podlega tylko takim ograniczeniom, jakie są konieczne dla utrzymania ładu publicznego chronionego przez ustawę.
2. Nikt nie może być zobowiązany do składania oświadczeń co do swej ideologii, religii lub swych przekonań.
3. Żadne wyznanie nie ma charakteru państwowego. Władze publiczne uwzględniają przekonania religijne społeczeństwa hiszpańskiego i utrzymują wynikające z tego stosunki współpracy z Kościołem Katolickim i pozostałymi wyznaniami.

Artykuł 17

1. Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa. Nikt nie może być pozbawiony wolności inaczej niż z zachowaniem postanowień niniejszego artykułu, w wypadkach i formie przewidzianych w ustawie.
2. Zatrzymanie zapobiegawcze nie może trwać dłużej niż jest to konieczne dla dokonania czynności śledczych zmierzających do wyjaśnienia faktów. W każdym wypadku w nieprzekraczalnym terminie siedemdziesięciu dwóch godzin zatrzymany powinien być zwolniony lub przekazany do dyspozycji władzy sądowej.
3. Każdy zatrzymany powinien zostać bezzwłocznie i w sposób dla niego zrozumiały poinformowany o jego prawach i przyczynach zatrzymania. Zatrzymanego nie wolno zmuszać do składania zeznań. Zapewnia się zatrzymanemu obecność adwokata przy czynnościach policyjnych i sądowych, na zasadach określonych w ustawie.
4. Ustawa określi postępowanie "habeas corpus" mające na celu spowodowanie bezzwłocznego przekazania do dyspozycji sądu każdego zatrzymanego niezgodnie z prawem. Ustawa określi również nieprzekraczalny czas trwania aresztu tymczasowego.

Artykuł 18

1. Zapewnia się prawo do czci, do prywatnego życia osobistego i rodzinnego oraz do własnego wizerunku.
2. Mieszkanie jest nienaruszalne. Wejść do mieszkania lub dokonać w nim rewizji można tylko za zezwoleniem właściciela lub na mocy postanowienia sądu. Zasada ta nie dotyczy wypadku ujęcia na gorącym uczynku.
3. Zapewnia się tajemnicę korespondencji, szczególnie za pośrednictwem poczty, telegrafu lub telefonu. Odstąpienie od tej zasady jest dopuszczalne na mocy postanowienia sądu.
4. W celu zapewnienia ochrony czci, prywatności życia osobistego i rodzinnego obywateli oraz pełnej realizacji ich praw ustawa określa granice wykorzystania informatyki.

Artykuł 19

Hiszpanie mają prawo do swobodnego wyboru miejsca zamieszkania i do poruszania się po terytorium państwowym.
Mają również prawo do swobodnego opuszczania Hiszpanii i powrotu do niej, na zasadach określonych przez ustawę. Prawo to nie może być ograniczone z powodów politycznych lub ideologicznych.

Artykuł 20

1. Uznaje się i poddaje ochronie prawo:
a) do swobodnego wyrażania i rozpowszechniania myśli, idei i opinii za pomocą słowa, pisma lub jakiegokolwiek innego środka przekazu.
b) do działalności i twórczości literackiej, artystycznej, naukowej i technicznej.
c) do wolności nauczania.
d) do swobodnego przekazywania i otrzymywania prawdziwej informacji za pomocą jakiegokolwiek środka rozpowszechniania. Ustawa określi prawo do sprzeciwu ze względów sumienia i do tajemnicy zawodowej w zakresie korzystania z tych wolności.
2. Wykonywanie tych praw nie może być ograniczone przez jakiegokolwiek rodzaju uprzednią cenzurę.
3. Ustawa określi organizację i kontrolę parlamentarną środków masowego przekazu podlegających państwu lub jakiejkolwiek instytucji publicznej oraz zapewni dostęp do tych środków znaczącym grupom społecznym i politycznym, uwzględniając pluralizm społeczeństwa i różnorodność języków Hiszpanii.
4. Granicę tych wolności stanowi poszanowanie praw wymienionych w niniejszym tytule, przepisy ustaw rozwijających go, a szczególnie prawo do czci, prywatności, własnego wizerunku oraz do ochrony młodzieży i dzieci.
5. Zajęcie publikacji, zapisów dźwiękowych i innych środków informacji może nastąpić jedynie na mocy postanowienia sądu.

Artykuł 21

1. Uznaje się prawo do zgromadzeń pokojowych i bez broni. Korzystanie z tego prawa nie wymaga uprzedniej zgody.
2. W wypadkach zgromadzeń w miejscach ruchu publicznego oraz manifestacji należy wcześniej powiadomić władzę, która może je zakazać jedynie wówczas, kiedy by istniały uzasadnione obawy zakłócenia porządku publicznego, stwarzające zagrożenie dla osób lub mienia.

Artykuł 22

1. Uznaje się prawo do zrzeszania się.
2. Zrzeszenia, które zmierzają do celów lub używają środków uznanych za przestępcze, są bezprawne.
3. Zrzeszenia utworzone na podstawie niniejszego artykułu są zobowiązane do wpisania się do rejestru. Jedynym celem tego aktu jest ich ujawnienie się.
4. Zrzeszenia mogą być rozwiązane lub ich działalność może być zawieszona jedynie na mocy umotywowanego postanowienia sądu.
5. Zakazane są zrzeszenia tajne i o charakterze paramilitarnym.

Artykuł 23

1. Obywatele mają prawo do udziału w sprawach publicznych, bezpośrednio lub poprzez reprezentantów swobodnie wybieranych w głosowaniu powszechnym w okresowo przeprowadzanych wyborach.
2. Mają także prawo do obejmowania na równych zasadach funkcji i urzędów publicznych, zgodnie z wymogami wskazanymi przez ustawy.

Artykuł 24

1. Wszyscy mają prawo do otrzymania skutecznej opieki sędziów i sądów w zakresie realizacji swych praw i prawnie uzasadnionych interesów. W żadnym wypadku nie można nikogo pozbawić możliwości dochodzenia swych praw.
2. Wszyscy mają zarazem prawo do sądu powszechnego wcześniej określonego przez ustawę, do obrony i do obecności adwokata, do powiadomienia ich o sformułowanym przeciwko nim oskarżeniu, do jawnego procesu bez nieuzasadnionej zwłoki i z zachowaniem wszelkich gwarancji, do wykorzystania odpowiednich środków dowodowych dla swej obrony, do nieskładania zeznań przeciwko sobie, do nieprzyznania się do winy i do domniemania niewinności.
Ustawa określi wypadki, w których z powodu pokrewieństwa lub tajemnicy zawodowej nie istnieje obowiązek składania zeznań co do faktów, wobec których można domniemywać, że stanowią czyny przestępcze.

Artykuł 25

1. Nikt nie może być skazany lub ukarany z powodu działań lub zaniechań, które w czasie ich dopuszczenia się nie stanowiły przestępstwa, wykroczenia lub naruszenia typu administracyjnego według ustawodawstwa obowiązującego w tym okresie.
2. Kara pozbawienia wolności i środki zabezpieczające mają na celu reedukację i resocjalizację i nie mogą polegać na pracy przymusowej. Skazany na karę więzienia, po odbyciu kary korzysta z praw podstawowych określonych w niniejszym rozdziale, z wyjątkiem tych, które zostały wyraźnie ograniczone w treści wyroku skazującego, przez istotę kary lub przez ustawę penitencjarną. W każdym wypadku ma prawo do pracy za wynagrodzeniem i do dobrodziejstw związanych z zabezpieczeniem społecznym, jak również do uczestnictwa w kulturze i pełnego rozwoju swej osobowości.
3. Administracja cywilna nie może nakładać kar, które bezpośrednio lub zastępczo pociągają za sobą pozbawienie wolności.

Artykuł 26

W obrębie administracji cywilnej i organizacji zawodowych sądy honorowe są zakazane.

Artykuł 27

1. Wszyscy mają prawo do nauki. Uznaje się wolność nauczania.
2. Celem kształcenia jest pełny rozwój osobowości człowieka, przy poszanowaniu demokratycznych zasad współżycia oraz podstawowych praw i wolności.
3. Władze publiczne zapewniają przynależne rodzicom prawo, aby ich dzieci otrzymały wychowanie religijne i moralne, zgodnie z ich własnymi przekonaniami.
4. Nauczanie podstawowe jest obowiązkowe i bezpłatne.
5. Władze publiczne zapewniają prawo wszystkich do nauki poprzez ogólne programowanie nauczania, rzeczywisty udział wszystkich zainteresowanych sektorów oraz tworzenie ośrodków nauczania.
6. Uznaje się swobodę osób fizycznych i prawnych do tworzenia ośrodków nauczania, w ramach zasad konstytucyjnych.
7. Nauczyciele, rodzice oraz w określonych wypadkach uczniowie biorą udział, na zasadach określonych przez ustawę, w zarządzaniu wszystkimi ośrodkami nauczania utrzymywanymi przez administrację z funduszy publicznych oraz w sprawowaniu nad nimi kontroli.
8. Władze publiczne nadzorują oraz zatwierdzają system nauczania w celu zapewnienia wykonania ustaw.
9. Władze publiczne udzielają pomocy ośrodkom nauczania spełniającym warunki określone w ustawie.
10. Uznaje się autonomię uniwersytetów, na zasadach określonych w ustawie.

Artykuł 28

1. Wszyscy mają prawo do swobodnego zrzeszania się w związki zawodowe. Ustawa może ograniczyć lub wyłączyć stosowanie tego prawa w stosunku do sił lub formacji zbrojnych albo w stosunku do pozostałych instytucji poddanych dyscyplinie wojskowej oraz określi odrębności stosowania tego prawa w stosunku do funkcjonariuszy publicznych. Wolność związków zawodowych obejmuje prawo do zakładania związków zawodowych, do przystępowania do nich na zasadzie wyboru, jak również prawo związków zawodowych do tworzenia konfederacji oraz do zakładania międzynarodowych organizacji związków zawodowych lub przystępowania do nich. Nikt nie może być zobowiązany do przystąpienia do związku zawodowego.
2. Uznaje się prawo pracowników do strajku dla obrony swych interesów. Ustawa regulująca wykonywanie tego prawa ustanowi gwarancje konieczne dla zapewnienia utrzymania działalności podstawowych zakładów użyteczności publicznej wspólnoty.

Artykuł 29

1. Wszyscy Hiszpanie mają prawo petycji indywidualnych i zbiorowych, składanych na piśmie, w formie i ze skutkami określonymi przez ustawę.
2. Członkowie sił lub formacji zbrojnych albo instytucji poddanych dyscyplinie wojskowej mogą korzystać z tego prawa jedynie indywidualnie i zgodnie z postanowieniami dotyczącymi ich ustawodawstwa szczególnego.

Sekcja 2

O PRAWACH I OBOWIĄZKACH OBYWATELI

Artykuł 30

1. Hiszpanie mają prawo i obowiązek obrony Hiszpanii.
2. Ustawa określi obowiązki wojskowe Hiszpanów i ureguluje, z zachowaniem odpowiednich gwarancji, sprzeciw ze względów sumienia, jak również inne przyczyny zwolnienia od obowiązkowej służby wojskowej, mogąc, w takich wypadkach, nałożyć obowiązek społecznych świadczeń zastępczych.
3. Może być ustanowiona służba cywilna dla wypełnienia zadań w interesie ogólnym.
4. W drodze ustawy mogą być określone obowiązki obywateli w wypadku poważnego niebezpieczeństwa, katastrofy lub klęski powszechnej.

Artykuł 31

1. Wszyscy wnoszą wkład w ponoszenie wydatków publicznych zgodnie ze swoimi możliwościami za pośrednictwem sprawiedliwego systemu podatkowego inspirowanego przez zasady równości i progresywności, który w każdym wypadku nie może przybrać rozmiarów konfiskaty.
2. Wydatków publicznych dokonuje się przez sprawiedliwe przeznaczanie środków publicznych, a ich programowanie i wykonywanie winno odpowiadać kryteriom efektywności i gospodarności.
3. Osobiste lub dziedziczne świadczenia o charakterze publicznym mogą być ustanowione jedynie na podstawie ustawy.

Artykuł 32

1. Mężczyzna i kobieta mają prawo zawrzeć związek małżeński przy poszanowaniu pełnej równości prawnej.
2. Ustawa określi formy małżeństwa, wiek i zdolność do jego zawarcia, prawa i obowiązki małżonków, przyczyny separacji i rozwiązania oraz ich skutki.

Artykuł 33

1. Uznaje się prawo do własności prywatnej i do dziedziczenia.
2. Funkcja społeczna tych praw wyznacza ramy dla ich treści, zgodnie z ustawami.
3. Nikt nie może być pozbawiony mienia i praw inaczej niż z powodów usprawiedliwionych względami użyteczności publicznej lub interesu społecznego, za odpowiednim odszkodowaniem i zgodnie z postanowieniami ustaw.

Artykuł 34

1. Uznaje się prawo do ustanowienia fundacji w interesie ogólnym, zgodnie z ustawą.
2. Do fundacji mają zastosowanie postanowienia ust. 2 i 4 art. 22.

Artykuł 35

1. Wszyscy Hiszpanie mają obowiązek pracy oraz prawo do pracy, do swobodnego wyboru zawodu lub zajęcia, do awansu przez pracę i do wynagrodzenia wystarczającego do zaspokojenia potrzeb własnych i potrzeb swej rodziny. W żadnym wypadku nie może przy tym wystąpić dyskryminacja z powodu płci.
2. Status pracujących określi ustawa.

Artykuł 36

Ustawa określi odrębności właściwe ustrojowi prawnemu zrzeszeń zawodowych i wykonywanie odpowiadających im zawodów. Wewnętrzna struktura i funkcjonowanie tych zrzeszeń powinny być demokratyczne.

Artykuł 37

1. Ustawa zapewnia prawo do zbiorowych rokowań pracy między przedstawicielami pracowników i przedsiębiorców, jak również moc wiążącą układów zbiorowych.
2. Uznaje się prawo pracowników i przedsiębiorców do podejmowania sporów zbiorowych. Ustawa regulująca wykonywanie tego prawa niezależnie od ograniczeń, które może ustanowić, zawrze gwarancje niezbędne dla zabezpieczenia funkcjonowania podstawowych zakładów użyteczności publicznej wspólnoty.

Artykuł 38

Uznaje się wolność przedsiębiorstwa w ramach gospodarki rynkowej. Władze publiczne zapewniają i ochraniają jej wykonywanie oraz obronę produkcyjności, zgodnie z wymogami całej gospodarki oraz ewentualnego planowania.

Rozdział trzeci

O PRZEWODNICH ZASADACH POLITYKI

SPOŁECZNEJ I GOSPODARCZEJ

Artykuł 39

1. Władze publiczne zapewniają socjalną, ekonomiczną i prawną ochronę rodziny.
2. Władze publiczne zapewniają również całkowitą ochronę dzieci, równych wobec prawa niezależnie od ich pochodzenia, oraz matek niezależnie od ich stanu cywilnego. Ustawa dopuszcza dochodzenie ojcostwa.
3. Rodzice są zobowiązani do świadczenia wszelkiego rodzaju pomocy dzieciom, zrodzonym zarówno w małżeństwie jak i poza nim, w czasie ich niepełnoletności oraz w innych wypadkach określonych w ustawie.
4. Dzieci korzystają z opieki przewidzianej w umowach międzynarodowych mających na celu ochronę ich praw.

Artykuł 40

1. Władze publiczne popierają kształtowanie warunków sprzyjających postępowi społecznemu i gospodarczemu oraz najbardziej sprawiedliwemu podziałowi dochodów regionalnych i osobistych, w ramach polityki stabilizacji gospodarczej. W szczególności realizują politykę zmierzającą do pełnego zatrudnienia.
2. Władze publiczne rozwijają także politykę zapewniającą przygotowanie zawodowe i readaptację zawodową; czuwają nad bezpieczeństwem i higieną pracy i gwarantują niezbędny wypoczynek przez skrócenie dnia pracy, okresowe płatne urlopy oraz wspieranie odpowiednich ośrodków.

Artykuł 41

Władze publiczne utrzymują powszechny system zabezpieczenia społecznego dla wszystkich obywateli, zapewniający pomoc i dostateczne świadczenia socjalne na wypadek znalezienia się w niedostatku, szczególnie w razie bezrobocia. Pomoc i świadczenia uzupełniające są dobrowolne.

Artykuł 42

Państwo przejawia szczególną troskę o ochronę praw ekonomicznych i socjalnych pracowników hiszpańskich za granicą i prowadzi politykę sprzyjającą ich powrotowi.

Artykuł 43

1. Uznaje się prawo do ochrony zdrowia.
2. Do władz publicznych należy organizacja i ochrona zdrowia publicznego za pośrednictwem przedsięwzięć o charakterze zapobiegawczym oraz niezbędnych świadczeń i usług. Ustawa określi prawa i obowiązki wszystkich w tym zakresie.
3. Władze publiczne rozwijają oświatę sanitarną, wychowanie fizyczne i sport. Ułatwiają zarazem właściwe wykorzystanie wypoczynku.

Artykuł 44

1. Władze publiczne popierają i otaczają opieką dostęp do kultury, do której wszyscy mają prawo.
2. Władze publiczne popierają rozwój nauki oraz badań naukowo-technicznych z korzyścią dla interesu ogólnego.

Artykuł 45

1. Wszyscy mają prawo do korzystania ze środowiska naturalnego odpowiedniego dla rozwoju jednostki, jak również mają obowiązek jego zachowania.
2. Władze publiczne czuwają nad racjonalnym wykorzystaniem zasobów naturalnych w celu obrony i poprawy jakości życia oraz ochrony i odbudowy środowiska naturalnego, opierając się na nieodzownej zbiorowej solidarności.
3. Naruszający postanowienia poprzedniego ustępu podlegają, na zasadach określonych przez ustawę, odpowiedzialności karnej lub w określonych wypadkach odpowiedzialności administracyjnej; zarazem ciąży na nich obowiązek naprawienia
wyrządzonej szkody.

Artykuł 46

Władze publiczne zapewniają zachowanie i popierają wzbogacanie dziedzictwa historycznego, kulturalnego i artystycznego ludów Hiszpanii oraz dóbr, które je stanowią bez względu na ich położenie prawne i przynależność. Ustawa karna określa sankcje wobec godzących w to dziedzictwo.

Artykuł 47

Wszyscy Hiszpanie mają prawo do korzystania z godnego i odpowiedniego mieszkania. Władze publiczne popierają tworzenie niezbędnych warunków oraz ustanawiają właściwe normy w celu urzeczywistnienia tego prawa, regulując użytkowanie działek budowlanych zgodnie z interesem ogólnym dla uniemożliwienia spekulacji.
Wspólnota uczestniczy w korzyściach będących następstwem działalności urbanistycznej instytucji publicznych.

Artykuł 48

Władze publiczne popierają tworzenie warunków do swobodnego i skutecznego uczestnictwa młodzieży w rozwoju politycznym, społecznym, ekonomicznym i kulturalnym.

Artykuł 49

Władze publiczne prowadzą politykę zapobiegania, leczenia, rehabilitacji i resocjalizacji wobec upośledzonych fizycznie i psychicznie, którym udzielają wymaganej specjalistycznej pomocy i zapewniają szczególną ochronę w zakresie korzystania z praw przyznanych przez niniejszy tytuł wszystkim obywatelom.

Artykuł 50

Władze publiczne zapewniają poprzez system odpowiednich i okresowo aktualizowanych rent i emerytur dostatek materialny obywatelom w wieku poprodukcyjnym. Zarazem, niezależnie od obowiązków ciążących na rodzinach, ochraniają ich poziom życia poprzez system służb socjalnych powołanych do rozwiązywania ich specyficznych problemów zdrowotnych, mieszkaniowych, kulturalnych i związanych z wypoczynkiem.

Artykuł 51

1. Władze publiczne zapewniają ochronę konsumentów i użytkowników, chroniąc poprzez skuteczne procedury ich bezpieczeństwo, zdrowie i uprawnione interesy ekonomiczne.
2. Władze publiczne popierają rozwój informacji i wiedzy konsumentów i użytkowników, sprzyjają rozwojowi ich organizacji i wysłuchują ich opinii w sprawach mogących dotyczyć konsumentów i użytkowników, na zasadach określonych przez ustawę.
3. W ramach postanowień poprzednich ustępów ustawa ureguluje handel wewnętrzny oraz zasady dopuszczania do obrotu produktów handlowych.

Artykuł 52

Ustawa określi status organizacji zawodowych, które przyczyniają się do obrony im właściwych interesów ekonomicznych. Wewnętrzna struktura i funkcjonowanie tych organizacji powinny być demokratyczne.

Rozdział czwarty

O GWARANCJACH WOLNOŚCI I PRAW

PODSTAWOWYCH

Artykuł 53

1. Prawa i wolności wymienione w rozdziale drugim niniejszego tytułu wiążą wszystkie władze publiczne. Tylko w drodze ustawy, która w każdym wypadku powinna uszanować ich zasadniczą treść, może być regulowane wykonywanie tych praw i wolności. Podlegają one ochronie zgodnie z postanowieniami art. 161 ust. 1 litera a).
2. Dowolny obywatel może wyjednać ochronę wolności i praw wymienionych w art. 14 oraz sekcji 1 rozdziału drugiego, przed sądami powszechnymi w postępowaniu posiadającym pierwszeństwo i uproszczonym, a także, w określonym wypadku, w drodze skargi o ochronę praw ³⁾ przed Trybunałem Konstytucyjnym. Ta ostatnia skarga ma zastosowanie do sprzeciwu ze względów sumienia, uznanego w art. 30.
3. Uznanie, poszanowanie i ochrona zasad proklamowanych w rozdziale trzecim określa treść ustawodawstwa, praktyki sądowej i działalności władz publicznych. Na zasady te można powoływać się tylko przed powszechnym wymiarem sprawiedliwości, zgodnie z postanowieniami ustaw, które je rozwijają.

Artykuł 54

Ustawa organiczna normuje instytucję Obrońcy Ludu jako wysokiego komisarza Kortezów Generalnych, przez nie powoływanego dla obrony praw zawartych w niniejszym tytule; w tym celu może on nadzorować działalność administracji, zdając
sprawę Kortezom Generalnym.

Rozdział piąty

O ZAWIESZENIU PRAW I WOLNOŚCI

Artykuł 55

1. Prawa wymienione w art. 17, 18 ust. 2 i 3, art. 19, 20 ust. 1 litera a), d) i ust. 5, art. 21, 28 ust. 2 oraz art. 37 ust. 2 mogą być zawieszone w razie ogłoszenia stanu wyjątkowego lub stanu oblężenia w granicach przewidzianych w Konstytucji. Ogłoszenie stanu wyjątkowego nie pociąga za sobą zawieszenia ust. 3 art. 17.
2. Ustawa organiczna może określić formę i wypadki, w których w drodze aktu indywidualnego i przy niezbędnym udziale sądu oraz pod odpowiednią kontrolą parlamentarną, prawa wymienione w art. 17 ust. 2 oraz art. 18 ust. 2 i 3 mogą być zawieszone w stosunku do określonych osób w związku z prowadzonym śledztwem dotyczącym działalności uzbrojonych band lub elementów terrorystycznych.
Nieusprawiedliwione lub samowolne sięgnięcie po uprawnienia przyznane w wymienionej ustawie organicznej, jako pogwałcenie praw i wolności uznanych przez ustawy, pociąga za sobą odpowiedzialność karną.

---

²⁾ Ust. 2 art. 13 został zmieniony 27 sierpnia 1992 r. zob. też przypis nr 1. 
 ³⁾ W oryginale: "recurso de amparo".