Postanowienia końcowe

POSTANOWIENIA KOŃCOWE

Niniejsza Konstytucja wchodzi w życie w dniu ogłoszenia jej tekstu urzędowego w "Boletin Oficial del Estado". Ogłasza się ją również w pozostałych językach Hiszpanii.
DLATEGO,
Polecam wszystkim Hiszpanom, osobom prywatnym i władzom, aby przestrzegali i zapewniali przestrzeganie niniejszej Konstytucji jako normy zasadniczej Państwa.
Pałac Kortezów, dwudziestego siódmego grudnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego ósmego.
JUAN CARLOS I
Prezydent Kortezów
Antonio Hernández Gil
Przewodniczący Kongresu Deputowanych
Fernando Alvárez de Miranda y Torres
Przewodniczący Senatu
Antonio Fontán Pérez
Polecam zamieszczenie tekstu urzędowego Konstytucji w "Boletin Ofiacial del Estado", dla jej wejścia zgodnie z prawem oraz jego ogłoszenia zarazem w pozostałych językach Hiszpanii.
Madrid, Pałac Moncloa, dwudziestego ósmego grudnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego ósmego
.

Przewodniczący Rządu Adolfo Suárez González

Postanowienia derogacyjne

POSTANOWIENIE DEROGACYJNE

1. Uchyla się ustawę 1/1977 z 4 stycznia na rzecz reformy politycznej, jak również w zakresie w jakim nie zostałyby jeszcze uchylone przez wyżej wymienioną ustawę: Ustawę o zasadach podstawowych ruchu z 17 maja 1958, Kartę Hiszpanów z 17 lipca 1945, Kartę Pracy z 9 marca 1938, Ustawę Konstytucyjną o Kortezach z 17 lipca 1942, Ustawę o sukcesji na stanowisku Szefa Państwa z 26 lipca 1947, wszystkie one zmienione przez Ustawę organiczną państwa z 10 stycznia 1967 i w tych samych granicach tę ostatnią oraz Ustawę o referendum narodowym z 22 października 1945.
2. O tyle, o ile mogłaby zachować jakąkolwiek moc obowiązującą, uznaje się za ostateczną uchyloną Ustawę z 25 października 1839 w zakresie, w jakim mogłaby dotyczyć prowincji Alava, Guipuzcoa i Vizcaya.
W tych samych granicach uznaje się za ostatecznie uchyloną Ustawę z 21 lipca 1876.
3. Tak samo zostają uchylone wszelkie postanowienia sprzeczne z treścią niniejszej Konstytucji.

Postanowienia przechodnie

POSTANOWIENIA PRZECHODNIE

Pierwsze

W terytoriach posiadających tymczasowy ustrój autonomiczny ich wyższe organy kolegialne w drodze uchwały, powziętej bezwzględną większością swych członków, mogą zastąpić inicjatywę, którą art. 143 ust. 2 przyznaje deputacjom prowincjonalnym lub odpowiednim organom międzywyspiarskim.

Drugie

Terytoria, które w przeszłości przyjęły w drodze referendum projekty statutów o autonomii i posiadają, w momencie ogłoszenia niniejszej Konstytucji, tymczasowy ustrój autonomiczny, mogą niezwłocznie wszcząć postępowanie przewidziane w art. 148 ust. 2 , jeżeli tak postanowią bezwzględną większością ich wyższe kolegialne organy preautonomiczne, powiadamiając o tym Rząd. Projekt jest opracowywany zgodnie z postanowieniami art. 151 ust. 2, na wezwanie kolegialnego organu preautonomicznego.

Trzecie

Prawo wszczęcia procesu prowadzącego do autonomii przez korporacje lokalne lub ich członków, przewidziane w art. 143 ust. 2, zostaje odroczone, ze wszystkimi skutkami, aż do przeprowadzenia pierwszych wyborów lokalnych po wejściu w życie Konstytucji.

Czwarte

1. W wypadku Nawarry, dla celów jej przystąpienia do Baskijskiej Rady Głównej lub baskijskiego ustroju autonomicznego, nie ma zastosowania art. 143 Konstytucji, a inicjatywa należy do właściwego organu statutowego ²²⁾ , który podejmuje decyzję większością wchodzących w jego skład członków. Dla prawomocności tej inicjatywy jest niezbędne, aby decyzja właściwego organu statutowego została zatwierdzona w drodze referendum, wyraźnie w tym celu zarządzonego, większością ważnie oddanych głosów.
2. Gdyby inicjatywa nie zakończyła się powodzeniem, może być powtórzona jedynie w innej kadencji właściwego organu statutowego i w każdym wypadku po upływie minimalnego okresu ustanowionego w art. 143.

Piąte

Miasta Ceuta i Melilla mogą ukonstytuować się we wspólnoty autonomiczne, jeżeli tak postanowią ich odpowiednie zarządy w drodze uchwały powziętej bezwzględną większością ich członków i jeżeli wyrażą na to zgodę Kortezy Generalne w drodze ustawy organicznej, na zasadach przewidzianych w art. 144.

Szóste

W razie gdyby zostały przekazane do Komisji Konstytucyjnej Kongresu liczne projekty statutów, są one rozpatrywane według kolejności ich wpływu do Komisji, a termin dwumiesięczny, o którym mowa w art. 151, liczy się od momentu zakończenia przez Komisję prac nad projektem lub projektami, które sukcesywnie rozpatrywała.

Siódme

Tymczasowe instytucje autonomiczne uznaje się za rozwiązane w następujących wypadkach:
a) po ukonstytuowaniu się organów ustanowionych przez statuty o autonomii przyjęte zgodnie z niniejszą Konstytucją,
b) w wypadku, kiedy inicjatywa procesu prowadzącego do autonomii nie osiągnęła powodzenia z powodu niespełnienia wymogów przewidzianych w art. 143.
c) jeżeli instytucja w okresie trzech lat nie skorzystała z prawa, które jej przyznało postanowienie przechodnie pierwsze.

Ósme

1. Izby, które uchwaliły niniejszą Konstytucję, przejmują, po jej wejściu w życie, funkcje i kompetencje przeznaczone w niej odpowiednio dla Kongresu i Senatu. Jednakże w żadnym razie ich pełnomocnictwa nie mogą sięgać poza 15 czerwca 1981 r.
2. Dla celów określonych w art. 99, ogłoszenie Konstytucji uznaje się za przypadek konstytucyjny, w którym następuje jego zastosowanie. W tym celu, poczynając od wspomnianego ogłoszenia, otwarty zostaje trzydziestodniowy okres dla zastosowania postanowień tego artykułu.
W tym okresie, obecny Przewodniczący Rządu, który przejmuje funkcje i kompetencje ustalone dla tego urzędu przez Konstytucję, może skorzystać z uprawnienia przyznanego mu w art. 115 lub zdecydować się, poprzez złożenie dymisji, na zastosowanie postanowień art. 99, pozostając w tym ostatnim wypadku w sytuacji przewidzianej w art.101 ust. 2..
3. W wypadku rozwiązania Izb, zgodnie z art. 115, jeżeli nie zostałyby rozwinięte ustawowo postanowienia artykułów 68 i 69, w wyborach mają zastosowanie normy wcześniej obowiązujące, z zastrzeżeniem, że co się tyczy niewybieralności i niepołączalności stosuje się bezpośrednio postanowienia drugiej części litery b) ust. 1 art. 70 Konstytucji, jak również jej postanowienia dotyczące wieku wyborczego oraz postanowienia art. 69 ust. 3.

Dziewiąte

Po trzech latach od pierwszego wyboru członków Trybunału Konstytucyjnego następuje losowanie dla wyznaczenia grupy czterech członków powoływanych w ten sam sposób, która musi ustąpić i zostać odnowiona. Dla tych jedynie celów uznaje się za należących do tej samej grupy dwóch członków powoływanych na wniosek Rządu oraz dwóch wywodzących się z propozycji zgłoszonej przez Radę Główną Władzy Sądowniczej. W ten sposób postępuje się po upływie kolejnych trzech lat, z tym że losowanie przeprowadza się między dwiema grupami nie wskazanymi w losowaniu poprzednim. Od tego czasu mają zastosowanie postanowienia art. 159 ust. 3.

---

²²⁾ W oryginale: "ó rgano foral".

Postanowienia uzupełniające

POSTANOWIENIA UZUPEŁNIAJĄCE

Pierwsze

Konstytucja ochrania i szanuje historyczne prawa terytoriów statutowych. ¹⁹⁾
Ogólne uwspółcześnienie wspomnianego ustroju statutowego ²⁰⁾ dokonuje się w ramach Konstytucji i statutów o autonomii.

Drugie

Postanowienie o pełnoletności zawarte w art. 12 niniejszej Konstytucji nie narusza stanu chronionego przez dawne prawa statuwee ²¹⁾ w sferze prawa prywatnego.

Trzecie

Zmiana systemu ekonomicznego i finansowego Archipelagu Kanaryjskiego wymaga uprzedniej opinii wspólnoty autonomicznej lub, w danym wypadku, tymczasowego organu autonomicznego.

Czwarte

We wspólnotach autonomicznych, w których ma swą siedzibę więcej niż jeden sąd terytorialny, właściwe statuty o autonomii mogą utrzymać istniejące sądy, dokonując podziału kompetencji pomiędzy nimi, zawsze zgodnie z postanowieniami ustawy organicznej o władzy sądowniczej oraz w ramach jedności i niezawisłości tejże władzy.

---

¹⁹⁾ W oryginale: “territorios forales”.

²⁰⁾ W oryginale: “rgimen foral”.

²¹⁾ W oryginale: “derechos forales”.

Tytuł X. (art.166 – 169) O reformir konstytucyjne

Tytuł X

O REFORMIE KONSTYTUCYJNEJ

Artykuł 166

Inicjatywa reformy konstytucyjnej jest wykonywana na zasadach określonych w art. 87 ust. 1 i 2.

Artykuł 167

1. Projekty reformy konstytucyjnej powinny być przyjęte większością trzech piątych przez każdą z Izb. Jeśliby nie było zgody między Izbami, należy zmierzać do jej osiągnięcia przez powołanie komisji złożonej z równej liczby deputowanych i senatorów, która przedstawia tekst poddawany następnie pod głosowanie w Kongresie i w Senacie.
2. Jeżeli nie doszło do akceptacji projektu w wyniku procedury określonej w ustępie poprzednim, a tekst otrzymał poparcie bezwzględnej większości w Senacie, Kongres może postanowić, większością dwóch trzecich, o przyjęciu reformy.
3. Przyjęty przez Kortezy Generalne projekt reformy jest poddawany pod referendum dla jego zatwierdzenia, jeżeli w ciągu piętnastu dni od jej uchwalenia zażąda tego dziesiąta część członków którejkolwiek z Izb.

Artykuł 168

1. Jeśliby została podjęta całkowita reforma Konstytucji lub reforma częściowa dotycząca tytułu wstępnego, rozdziału drugiego sekcji pierwszej tytułu I lub tytułu II, przystępuje się do przyjęcia jej założeń większością dwóch trzecich każdej z Izb, po czym następuje niezwłocznie rozwiązanie Kortezów.
2. Nowo wybrane Izby powinny potwierdzić decyzję i przystąpić do rozpatrzenia nowego tekstu konstytucyjnego, który winien być przyjęty większością dwóch trzecich obu Izb.
3. Po przyjęciu reformy przez Kortezy Generalne, poddaje się ją pod referendum w celu jej zatwierdzenia.

Artykuł 169

Reforma konstytucyjna nie może być podjęta podczas wojny lub obowiązywania któregoś ze stanów przewidzianych w art. 116.

Tytuł IX. (art.159 – 165) O Trybunale Konstytucyjnym

Tytuł IX

O TRYBUNALE KONSTYTUCYJNYM

Artykuł 159

1. Trybunał Konstytucyjny składa się z 12 członków powoływanych przez Króla; spośród nich, czterech na wniosek Kongresu, powzięty większością trzech piątych jego członków; czterech na wniosek Senatu, powzięty identyczną większością; dwóch na wniosek Rządu oraz dwóch na wniosek Rady Głównej Władzy Sądowniczej.
2. Członkowie Trybunału Konstytucyjnego powinni być powoływani spośród sędziów i prokuratorów, profesorów uniwersyteckich, funkcjonariuszy publicznych oraz adwokatów; wszyscy oni powinni być prawnikami o uznanej kompetencji z ponad piętnastoletnią praktyką zawodową.
3. Członkowie Trybunału Konstytucyjnego są powoływani na dziewięć lat; co trzy lata ulega odnowieniu trzecia część składu Trybunału.
4. Stanowisko członka Trybunału Konstytucyjnego jest niepołączalne: z wszelkim mandatem przedstawicielskim; z pełnieniem urzędów o charakterze politycznym lub administracyjnym; ze sprawowaniem kierowniczych funkcji w partii politycznej lub w związku zawodowym oraz z zatrudnieniem w ich aparacie; z wykonywaniem zawodu sędziego lub prokuratora oraz z jakąkolwiek działalnością zawodową lub handlową.
Poza tym, członków Trybunału Konstytucyjnego dotyczą wypadki niepołączalności właściwe dla członków władzy sądowniczej.
3. Członkowie Trybunału Konstytucyjnego są niezawiśli i nieusuwalni w czasie sprawowania swego mandatu.

Artykuł 160

Prezes Trybunału Konstytucyjnego jest powoływany spośród jego członków przez Króla, na wniosek plenum tegoż Trybunału na okres trzech lat.

Artykuł 161

1. Trybunał Konstytucyjny rozciąga swą jurysdykcję na całe terytorium hiszpańskie i jest właściwy do rozpoznania:
a) skargi na niekonstytucyjność skierowanej przeciwko ustawom oraz aktom normatywnym z mocą ustawy. Stwierdzenie niekonstytucyjności normy prawnej z mocą ustawy, będącej przedmiotem wykładni sądowej, wywiera skutki wobec tej wykładni, jednakże wyrok lub wyroki zapadłe nie tracą cech rzeczy osądzonej,
b) skargi o ochronę praw w związku z pogwałceniem praw i wolności wymienionych w art. 53 ust. 2 niniejszej Konstytucji, w wypadkach i formie ustalonych przez ustawę,
c) sporów kompetencyjnych pomiędzy Państwem a wspólnotami autonomicznymi oraz wspólnot autonomicznych między sobą,
d) innych kwestii powierzonych mu przez Konstytucję lub ustawy organiczne.
2. Rząd może zakwestionować przed Trybunałem Konstytucyjnym akty i postanowienia podjęte przez organy wspólnot autonomicznych. Zakwestionowanie powoduje zawieszenie danego aktu lub postanowienia, jednakże Trybunał, w terminie nie przekraczającym pięciu miesięcy, powinien potwierdzić lub uchylić, zależnie od przypadku, ich moc obowiązującą.

Artykuł 162

1. Są uprawnieni:
a) do wniesienia skargi na niekonstytucyjność: Przewodniczący Rządu, Obrońca Ludu, pięćdziesięciu deputowanych, pięćdziesięciu senatorów, kolegialne organy wykonawcze wspólnot autonomicznych oraz, w określonych wypadkach, ich zgromadzenia,
b) do wniesienia skargi o ochronę praw: każda osoba fizyczna lub prawna, która powołuje się na interes prawny, jak również Obrońca Ludu i prokuratura.
2. Ustawa organiczna określi osoby i organy uprawnione w pozostałych wypadkach.

Artykuł 163

Kiedy organ sądowy uzna, w dowolnym procesie, że norma z mocą ustawy, mająca zastosowanie w danym wypadku i od której ważności zależy wyrok, może być sprzeczna z Konstytucją, stawia kwestię przed Trybunałem Konstytucyjnym z zachowaniem wymogów, formy oraz ze skutkami ustalonymi przez ustawę, które w żadnym razie nie mogą zostać zawieszone.

Artykuł 164

1. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ogłaszane w "Boletin Oficial del Estado" ¹⁸⁾ wraz z ewentualnymi głosami odrębnymi. Posiadają wagę rzeczy osądzonej, poczynając od następnego dnia po ogłoszeniu i nie przysługuje przeciwko nim żaden środek. Orzeczenia stwierdzające sprzeczność z Konstytucją ustawy lub normy z mocą ustawy oraz wszystkie orzeczenia, które nie ograniczają się do subiektywnej oceny jakiegoś prawa, posiadają pełną skuteczność wobec wszystkich.
2. Jeżeli orzeczenie nie stanowi inaczej, ustawa zachowuje swą moc w części nie dotkniętej niekonstytucyjnością.

Artykuł 165

Zasady działania Trybunału Konstytucyjnego, status jego członków, postępowanie przed Trybunałem oraz wymogi dla wniesienia skargi określa ustawa organiczna.

---

¹⁸⁾ Zob. przypis nr 1

Tytuł VIII. (art.137 – 158) O organizacji terytorialnej Państwa

Tytuł VIII

O ORGANIZACJI TERYTORIALNEJ PAŃSTWA

Rozdział pierwszy

ZASADY OGÓLNE

Artykuł 137

Państwo jest zorganizowane terytorialnie w municypia, prowincje i we wspólnoty autonomiczne, jakie się ukonstytuują. Wszystkie te jednostki posiadają autonomię dla zarządzania swoimi odpowiednimi sprawami.

Artykuł 138

1. Państwo zapewnia skuteczne wcielenie w życie zasady solidarności uświęconej w art. 2 Konstytucji, czuwając nad ustanowieniem odpowiedniej i sprawiedliwej równowagi gospodarczej między różnymi częściami terytorium hiszpańskiego i biorąc pod uwagę w szczególności warunki istniejące na wyspach.
2. Zróżnicowanie statutów różnych wspólnot autonomicznych nie może pociągać za sobą, w żadnym wypadku, uprzywilejowania gospodarczego lub społecznego.

Artykuł 139

1. Wszyscy Hiszpanie mają te same prawa i obowiązki na całym terytorium państwa.
2. Żadna władza nie może podejmować środków, które by bezpośrednio lub pośrednio utrudniały swobodę przemieszczania się i osiedlania osób oraz wolność obrotu majątkowego na całym terytorium hiszpańskim.

Rozdział drugi

O ADMINISTRACJI LOKALNEJ

Artykuł 140

Konstytucja zapewnia autonomię municypiów. Posiadają one pełną osobowość prawną. Rządzenie i administrowanie nimi należy do ich odpowiednich zarządów, składających się z alkada ¹⁴⁾ i radnych. Radni są wybierani przez mieszkańców municypium w drodze powszechnego, równego, wolnego, bezpośredniego i tajnego głosowania, w sposób ustalony przez ustawę. Alkadowie są wybierani przez radnych lub przez mieszkańców. Ustawa określa warunki odbywania publicznych posiedzeń rad.

Artykuł 141

1. Prowincja jest jednostką lokalną o własnej osobowości prawnej, utworzoną przez związek municypiów oraz zgodnie z podziałem terytorialnym dla wykonania działalności państwa. Każda zmiana granic prowincji powinna zostać zaaprobowana przez Kortezy Generalne w drodze ustawy organicznej.
2. Rządzenie i administracja autonomiczna prowincji są powierzone deputacjom lub innym korporacjom o przedstawicielskim charakterze.
3. Mogą się tworzyć związki municypiów inne niż prowincja.
4. Na archipelagach, wyspy mają ponadto swoją własną administrację w postaci cabildos ¹⁵⁾ lub rad.

Artykuł 142

Finanse lokalne powinny dysponować środkami wystarczającymi do wykonywania funkcji, które ustawa powierza odpowiednim korporacjom; winny one pochodzić przede wszystkim z własnych podatków i udziału w podatkach na rzecz państwa i wspólnot autonomicznych.

Rozdział trzeci

O WSPÓLNOTACH AUTONOMICZNYCH

Artykuł 143

1. W wykonaniu prawa do autonomii, uznanego w art. 2 Konstytucji, graniczące ze sobą prowincje o wspólnych cechach historycznych, kulturalnych i gospodarczych, a także terytoria wyspiarskie oraz prowincje stanowiące regionalną jedność historyczną, mogą uzyskać samorząd i ukonstytuować się we wspólnoty autonomiczne, zgodnie z postanowieniami niniejszego tytułu i odpowiednich statutów.
2. Prawo wszczęcia procesu prowadzącego do autonomii przynależy wszystkim zainteresowanym deputacjom lub odpowiedniemu organowi międzywyspiarskiemu oraz dwu trzecim municypiów, których ludność stanowi co najmniej większość wyborców każdej prowincji lub wyspy. Wymogi te powinny być spełnione w ciągu sześciu miesięcy od podjęcia pierwszej uchwały w tym przedmiocie przez którąś z zainteresowanych korporacji lokalnych.
3. W razie niepowodzenia, inicjatywa może być podjęta ponownie dopiero po upływie pięciu lat.

Artykuł 144

Kortezy Generalne, kierując się względami interesu ogólnonarodowego, mogą w drodze ustawy organicznej:
a) wyrazić zgodę na ukonstytuowanie się wspólnoty autonomicznej o zasięgu terytorialnym nie przekraczającym jednej prowincji i nie spełniającej wymogów określonych w art. 143 ust. 1,
b) wyrazić zgodę na uchwalenie statutu autonomicznego lub w razie potrzeby uchwalić go dla terytoriów nie wchodzących w skład prowincji,
c) zastąpić inicjatywę korporacji lokalnych, o której mowa w art. 143 ust. 1.

Artykuł 145

1. W żadnym razie nie jest dozwolona federacja wspólnot autonomicznych.
2. Statuty mogą określić wypadki, wymogi i zasady zawierania przez wspólnoty autonomiczne umów między sobą w celu sprawowania zarządu i świadczenia im właściwych usług, a także określić charakter i skutki odpowiedniej informacji składanej Kortezom Generalnym. W pozostałych wypadkach, porozumienia o współpracy między wspólnotami autonomicznymi wymagają upoważnienia ze strony Kortezów Generalnych.

Artykuł 146

Projekt statutu opracowuje zgromadzenie złożone z członków deputacji lub organu międzywyspiarskiego zainteresowanych prowincji oraz z deputowanych i senatorów wybranych w tych prowincjach i przedstawia Kortezom Generalnym dla jego rozpatrzenia w trybie ustawodawczym.

Artykuł 147

1. W ramach niniejszej Konstytucji, statuty są podstawowym aktem ustrojowym każdej wspólnoty autonomicznej, a państwo uznaje je i zapewnia im ochronę jako integralnej części jego porządku prawnego.
2. Statuty o autonomii powinny zawierać:
a) określenie nazwy wspólnoty, która najlepiej odpowiadałaby jej historycznej tożsamości,
b) określenie jej terytorium,
c) określenie nazwy, organizacji i siedziby własnych instytucji autonomicznych,
d) określenie kompetencji przejętych w ustalonych przez Konstytucję ramach oraz zasad przejścia odpowiednich służb na rzecz wspólnoty.
2. Zmiana statutów następuje w trybie przez nie ustalonym i wymaga, w każdym wypadku, zatwierdzenia przez Kortezy Generalne w drodze ustawy organicznej.

Artykuł 148

1. Wspólnoty autonomiczne mogą przejąć kompetencje w następujących kwestiach:
1) organizacji ich instytucji samorządowych,
2) zmiany granic municypiów wchodzących w skład ich terytoriów oraz, ogólnie, funkcji przysługujących administracji państwowej w stosunku do korporacji lokalnych, jeżeli do ich przeniesienia upoważnia ustawodawstwo dotyczące ustroju lokalnego,
3) planowania przestrzennego, urbanistyki i spraw mieszkaniowych,
4) robót publicznych na rzecz wspólnoty autonomicznej na jej własnym terytorium,
5) kolei żelaznych i dróg, których trasa w całości przebiega na terytorium wspólnoty autonomicznej oraz, w tych samych granicach, transportu kolejowego i drogowego oraz transportu linowego,
6) portów schronienia, przystani i lotnisk sportowych oraz wszystkich innych, które nie prowadzą działalności handlowej,
7) rolnictwa i hodowli, zgodnie z ogólnym ustrojem gospodarki,
8) lasów i użytków leśnych,
9) uprawnień w zakresie ochrony środowiska naturalnego,
10) projektowania, budowy i eksploatacji urządzeń napędzanych wodą, kanałów i systemów nawadniania służących interesom wspólnoty autonomicznej; wód i kąpielisk,
11) rybołówstwa na wodach wewnętrznych, połowu skorupiaków, gospodarki wodnej, polowania i rybołówstwa rzecznego,
12) targów lokalnych,
13) wspierania rozwoju gospodarczego wspólnoty autonomicznej w ramach celów wyznaczonych przez ogólnonarodową politykę ekonomiczną,
14) rzemiosła,
15) muzeów, bibliotek i konserwatoriów muzycznych mających znaczenie dla wspólnoty autonomicznej,
16) pomników przeszłości mających znaczenie dla wspólnoty autonomicznej,
17) wspierania rozwoju kultury, badań naukowych oraz, w określonych wypadkach, nauczania języka wspólnoty autonomicznej,
18) popierania i organizowania turystyki w granicach swojego terytorium,
19) popierania sportu i właściwego korzystania z wypoczynku,
20) pomocy społecznej,
21) zdrowia i higieny,
22) ochrony i troski o stan budowli i urządzeń; koordynacji i innych uprawnień w stosunku do policji miejscowej na zasadach ustalonych przez ustawę organiczną.
2. Po upływie pięciu lat, wspólnoty autonomiczne mogą poprzez zmianę swych statutów stopniowo rozszerzać swe kompetencje w granicach zakreślonych w art. 149.

Artykuł 149

1. Do wyłącznej kompetencji państwa należą następujące sprawy:
1) regulacja podstawowych warunków zapewniających równość wszystkich Hiszpanów w wykonywaniu praw i wypełnianiu konstytucyjnych obowiązków,
2) narodowości, imigracja, emigracja, cudzoziemcy i prawo azylu,
3) stosunki międzynarodowe,
4) obrona i siły zbrojne,
5) wymiar sprawiedliwości,
6) ustawodawstwo handlowe, karne i penitencjarne, ustawodawstwo procesowe, bez uszczerbku dla koniecznych odrębności, które w tym przedmiocie wypływają z osobliwości prawa materialnego wspólnot autonomicznych,
7) ustawodawstwo pracy, bez uszczerbku dla jego wykonywania przez organy wspólnot autonomicznych,
8) ustawodawstwo cywilne, bez uszczerbku dla zachowania zmiany i rozwijania przez wspólnoty autonomiczne praw cywilnych, dawnych statutowych ¹⁶⁾ lub specjalnych, tam gdzie one istnieją. W każdym wypadku, zasady odnoszące się do stosowania i skuteczności norm prawnych, stosunki cywilnoprawne dotyczące form małżeństwa, systemu rejestrów i dokumentów publicznych, podstawy zobowiązań umownych, normy rozstrzygające kolizję ustaw oraz określenie źródeł prawa, z poszanowaniem, w tym ostatnim wypadku, norm dawnego prawa statutowego ¹⁷⁾ lub specjalnego,
9) ustawodawstwo dotyczące własności intelektualnej i przemysłowej,
10) ustrój celny i system taryf; handel zagraniczny,
11) system monetarny: dewizy, wymiana i wymienialność, podstawy systemu kredytowego, bankowego i ubezpieczeń,
12) ustawodawstwo o wagach i miarach, określenia urzędowego czasu,
13) podstawy i koordynacja ogólnego planowania działalności gospodarczej,
14) finanse publiczne i dług państwa,
15) rozwój i ogólna koordynacja badań naukowo-technicznych,
16) zewnętrzna ochrona zdrowotności. Podstawy i ogólna koordynacja służby zdrowia. Ustawodawstwo o wyrobach farmaceutycznych,
17) ustawodawstwo podstawowe i system ekonomiczny zabezpieczenia społecznego, bez uszczerbku dla świadczenia usług w tym przedmiocie przez wspólnoty autonomiczne,
18) podstawy ustroju prawnego administracji publicznej i statusu jej funkcjonariuszy, zapewniające administrowanym, w każdym wypadku, jednakowe traktowanie; ogólne postępowanie administracyjne, bez uszczerbku dla odrębności wynikających z odmienności w organizacji wspólnot autonomicznych; ustawodawstwo o przymusowym wywłaszczeniu; ustawodawstwo o umowach i koncesjach administracyjnych oraz system odpowiedzialności wszystkich rodzajów administracji publicznej,
19) rybołówstwo morskie, bez uszczerbku dla uprawnień, które w sferze zarządzania sektorem zostałyby przyznane wspólnotom autonomicznym,
20) flota handlowa i rejestr statków; oświetlenie wybrzeży i sygnalizacja morska; porty o znaczeniu ogólnokrajowym; porty lotnicze o znaczeniu ogólnokrajowym; kontrola przestrzeni powietrznej, służba meteorologiczna oraz rejestr statków powietrznych,
21) koleje żelazne i transport lądowy, przebiegające przez terytorium więcej niż jednej wspólnoty autonomicznej; powszechne przepisy komunikacyjne; ruch uliczny i poruszanie się środków lokomocji o napędzie motorowym; poczta i telekomunikacja; kable napowietrzne, podmorskie i radiokomunikacja,
22) ustawodawstwo, zarządzanie i udzielanie koncesji w zakresie zasobów wodnych i urządzeń napędzanych wodą, jeśli woda przepływa przez terytorium więcej niż jednej wspólnoty autonomicznej oraz udzielanie zezwoleń na budowę urządzeń elektrycznych, jeżeli ich wykorzystanie oddziaływałoby na interesy innej wspólnoty albo linie przekaźnikowe energii wychodziłyby poza granice terytorium danej wspólnoty,
23) podstawowe ustawodawstwo dotyczące ochrony środowiska naturalnego, bez uszczerbku dla uprawnień wspólnot autonomicznych do stanowienia norm uzupełniających. Podstawowe ustawodawstwo dotyczące lasów i użytków leśnych oraz dróg gospodarskich,
24) roboty publiczne w interesie ogólnym lub których realizacja oddziałuje na interesy więcej niż jednej wspólnoty autonomicznej,
25) podstawy ustrojowe górnictwa i energetyki,
26) zasady produkcji, handlu, posiadania i użycia broni i materiałów wybuchowych,
27) podstawowe normy dotyczące systemu prasy, radia i telewizji oraz, generalnie, wszystkich środków społecznego komunikowania, bez uszczerbku dla uprawnień do ich rozwinięcia i wykonania przysługujących wspólnotom autonomicznym,
28) ochrona hiszpańskiego dziedzictwa kulturalnego, artystycznego i pomników przed ich wywiezieniem lub zrabowaniem; muzea, biblioteki i archiwa należące do państwa, bez uszczerbku dla zarządzania nimi przez wspólnoty autonomiczne,
29) bezpieczeństwo publiczne, bez uszczerbku dla możliwości utworzenia policji przez wspólnoty autonomiczne w formie określonej w odpowiednich statutach, w ramach postanowień ustawy organicznej,
30) regulacja warunków otrzymywania, nadawania i homologacji tytułów akademickich i zawodowych oraz podstawowe normy rozwijające art. 27 Konstytucji w celu zapewnienia wypełniania obowiązków władz publicznych w tej dziedzinie,
31) statystyka państwowa,
32) upoważnienie do zarządzania konsultacji ludowych w drodze referendum.
2. Bez uszczerbku dla kompetencji, które mogą przejąć wspólnoty autonomiczne, państwo uznaje służbę kulturze za swój obowiązek i zasadnicze uprawnienia oraz ułatwia wymianę kulturalną między wspólnotami autonomicznymi, we współpracy z nimi.
3. Sprawy wyraźnie nie zastrzeżone dla państwa przez niniejszą Konstytucję mogą przejść do właściwości wspólnot autonomicznych na mocy ich statutów. Kompetencja w sprawach, które nie zostałyby przejęte na mocy statutów o autonomii przynależy państwu, którego normy mają pierwszeństwo w razie kolizji przed normami wspólnot autonomicznych we wszystkim, co nie należy do ich wyłącznej kompetencji. Prawo państwowe, w każdym razie, dopełnia prawo wspólnot autonomicznych.

Artykuł 150

1. Kortezy Generalne mogą przyznać wszystkim lub niektórym wspólnotom autonomicznym prawo stanowienia, obowiązujących na ich terytorium, norm ustawodawczych w sprawach należących do kompetencji państwa, w ramach zasad, założeń i kierunków wskazanych przez ustawę państwową. Bez uszczerbku dla kompetencji sądów, każda ustawa ramowa ustala sposób kontroli Kortezów Generalnych nad tymi normami ustawodawczymi wspólnot autonomicznych.
2. Państwo może przenieść lub delegować na wspólnoty autonomiczne, w drodze ustawy organicznej, odpowiednie uprawnienia w sprawach należących do jego właściwości, które ze względu na swój charakter mogą być przeniesione lub delegowane. Ustawa powinna w każdym wypadku przewidywać przeniesienie odpowiednich środków finansowych, jak również formy kontroli zastrzeżonej dla siebie przez państwo.
3. Państwo może stanowić ustawy ustalające zasady konieczne dla zharmonizowania postanowień normatywnych wspólnot autonomicznych, nawet w wypadku spraw należących do ich kompetencji, kiedy wymaga tego interes powszechny. Powstanie takiej konieczności stwierdzają Kortezy Generalne bezwzględną większością głosów każdej z Izb.

Artykuł 151

1. Nie jest konieczny upływ pięcioletniego okresu, o którym mowa w art. 148 ust. 2, kiedy inicjatywa w sprawie procesu prowadzącego do autonomii została postanowiona w terminie określonym w art. 143 ust. 2, i podjęta przez deputacje lub odpowiednie organy międzywyspiarskie, przez trzy czwarte municypiów każdej z zainteresowanych prowincji, które reprezentowały co najmniej większość wyborców każdej z nich, a taka inicjatywa została potwierdzona w drodze referendum bezwzględną większością wyborców każdej prowincji, na zasadach ustalonych w ustawie organicznej.
2. W wypadku przewidzianym w ustępie poprzednim, procedura opracowania statutu jest następująca:
1) Rząd wzywa wszystkich deputowanych i senatorów wybranych w okręgach położonych na terytorium zabiegającym o uzyskanie samorządu, aby ukonstytuowali się w zgromadzenie z jedynym celem opracowania, za zgodą bezwzględnej większości jego członków, odpowiedniego projektu statutu o autonomii.
2) Po przyjęciu projektu statutu przez zgromadzenie parlamentarzystów, przekazuje się go do Komisji Konstytucyjnej Kongresu, która w terminie dwóch miesięcy rozpatruje go przy współudziale i w obecności delegacji zgromadzenia wnioskującego w celu ustalenia, za ogólną zgodą, jego ostatecznej redakcji.
3) W razie osiągnięcia wspomnianej zgody, ustalony tekst jest przedkładany pod referendum ciała wyborczego prowincji objętych zasięgiem terytorialnym projektowanego statutu.
4) Jeżeli projekt statutu zostanie zaaprobowany w każdej prowincji większością ważnie oddanych głosów, jest on wnoszony do Kortezów Generalnych. Obie Izby na posiedzeniach plenarnych decydują o tekście w drodze głosowania ratyfikacyjnego. Po zaaprobowaniu statutu, Król opatruje go sankcją i promulguje jako ustawę.
5) W razie nieosiągnięcia zgody, o której mowa w punkcie 2 niniejszego ustępu, projektowi statutu nadaje się bieg jako projektowi ustawy przed Kortezami Generalnymi. Tekst przez nie zaaprobowany jest przedkładany pod referendum ciała wyborczego prowincji objętych zasięgiem terytorialnym projektowanego statutu. W wypadku jego zaaprobowania przez większość ważnie oddanych głosów w każdej prowincji, następuje jego promulgacja na zasadach określonych w punkcie poprzednim.
3. W wypadkach określonych w punktach 4 i 5 poprzedniego ustępu, niezaaprobowanie projektu statutu przez jedną lub więcej prowincji, nie przeszkadza w ukonstytuowaniu projektowanej wspólnoty autonomicznej przez pozostałe prowincje, w formie ustalonej przez ustawę organiczną przewidzianą w ustępie 1 niniejszego artykułu.

Artykuł 152

1. Statuty zaaprobowane w trybie, o którym mowa w artykule poprzednim, opierają autonomiczną organizację instytucjonalną na Zgromadzeniu Ustawodawczym wybranym w głosowaniu powszechnym, zgodnie z systemem reprezentacji proporcjonalnej, zapewniającym ponadto reprezentację różnych stref terytorium; oraz na Radzie Rządowej o funkcjach wykonawczych i administracyjnych i przewodniczącym, wybieranym przez zgromadzenie spośród jego członków i powoływanym przez Króla; do przewodniczącego należy kierowanie Radą Rządową, najwyższą reprezentacją danej wspólnoty i zwyczajną reprezentacją państwa wobec wspólnoty. Przewodniczący i członkowie Rady Rządowej są politycznie odpowiedzialni przed Zgromadzeniem.
Wyższy Trybunał Sprawiedliwości, bez uszczerbku dla jurysdykcji przynależnej Trybunałowi Najwyższemu, zwieńcza organizację sądownictwa na obszarze wspólnoty autonomicznej.
W statutach wspólnot autonomicznych mogą zostać określone wypadki i formy uczestnictwa wspólnot w organizowaniu terytorialnych okręgów sądowych. Wszystko to zgodnie z postanowieniami ustawy organicznej władzy sądowej oraz w ramach zasad jawności i niezawisłości tej władzy.
Bez uszczerbku dla postanowień zawartych w art. 123, wyższe instancje procesowe, w danym wypadku, stanowią organy sądowe mające siedzibę na tym samym terytorium wspólnoty autonomicznej co organ właściwy pierwszej instancji.
2. Odpowiednie statuty, po ich sankcjonowaniu i promulgowaniu, mogą być zmienione jedynie w trybie przez nie ustanowionym, przy zastosowaniu referendum z udziałem wyborców wpisanych do odpowiednich rejestrów.
3. Statuty mogą ustanawiać, poprzez związek graniczących ze sobą municypiów, odpowiednie okręgi terytorialne posiadające pełną osobowość prawną.

Artykuł 153

Kontrola działalności organów wspólnot autonomicznych jest wykonywana:
a) przez Trybunał Konstytucyjny, w zakresie konstytucyjności ich postanowień normatywnych z mocą ustawy;
b) przez Rząd, po uprzednim zasięgnięciu opinii Rady Stanu, w zakresie wykonywania funkcji delegowanych, o których mowa w art. 150 ust. 2;
c) przez sądownictwo administracyjne, w zakresie administracji autonomicznej i stanowionych przez nią norm reglamentacyjnych;
d) przez Trybunał Obrachunkowy, w zakresie gospodarki i budżetu.

Artykuł 154

Delegat powoływany przez Rząd kieruje administracją państwa na terytorium wspólnoty autonomicznej oraz koordynuje jej działalność, w razie potrzeby, z działalnością administracji własnej wspólnoty.

Artykuł 155

1. Jeżeli wspólnota autonomiczna nie wykonuje obowiązków, które Konstytucja i inne ustawy na nią nałożyły, albo działa w sposób poważnie godzący w interes powszechny Hiszpanii, Rząd, po uprzednim bezskutecznym upomnieniu przewodniczącego wspólnoty autonomicznej i za aprobatą bezwzględnej większości Senatu, może przedsięwziąć środki konieczne dla zobowiązania wspólnoty do przymusowego wypełnienia owych obowiązków lub dla ochrony wspomnianego interesu powszechnego.
2. Dla wdrożenia środków przewidzianych w ustępie poprzednim, Rząd może wydawać polecenia wszystkim władzom wspólnot autonomicznych.

Artykuł 156

1. Wspólnoty autonomiczne posiadają autonomię finansową dla rozwijania i wykonywania swoich kompetencji zgodnie z zasadami koordynacji z finansami państwowymi oraz solidarności między wszystkimi Hiszpanami.
2. Wspólnoty autonomiczne mogą występować jako przedstawiciele państwa lub współdziałać z nim w zakresie ściągania podatków, dysponowania nimi oraz likwidacji roszczeń podatkowych państwa, zgodnie z ustawami i statutami.

Artykuł 157

1. Na środki wspólnot autonomicznych składają się:
a) podatki przekazane w całości lub częściowo przez państwo, narzuty do podatków państwowych oraz inne formy udziału w dochodach państwa,
b) ich własne podatki, opłaty i daniny specjalne,
c) środki przekazane z wyrównawczego funduszu międzyterytorialnego oraz inne dotacje przyznane z budżetu państwa,
d) dochody pochodzące z ich własności oraz wpływy wynikające z prawa prywatnego,
e) dochód z operacji kredytowych.
2. Wspólnoty autonomiczne nie mogą w żadnym wypadku ustanawiać podatków na dobrach znajdujących się poza ich terytorium, albo które powodowałyby przeszkody w swobodnym obrocie handlowym lub usług.
3. Ustawa organiczna może uregulować wykonywanie kompetencji finansowych wyliczonych w ustępie 1, tryb rozstrzygania mogących powstać konfliktów oraz możliwe formy współpracy finansowej między wspólnotami autonomicznymi i państwem.

Artykuł 158

1. W budżecie państwa może być ustanowiona dotacja dla wspólnot autonomicznych odpowiadająca wielkości usług i działań państwowych przez nie przejętych oraz zapewniająca minimalny poziom podstawowych usług publicznych na całym terytorium hiszpańskim.
2. W celu złagodzenia międzyterytorialnych nierówności gospodarczych i zapewnienia efektywności zasady solidarności tworzy się Wyrównawczy Fundusz Inwestycyjny, którego środki będą dzielone przez Kortezy Generalne odpowiednio między wspólnoty autonomiczne i prowincje.

---

¹⁴⁾ W oryginale:"alcade" - tradycyjne określenie przysługujące zwierzchnikowi municipium, stojącemu na czele zarządu; odpowiednik mera i burmistrza. ¹⁵⁾ "Cabildo" - historyczna nazwa zarządów lokalnych na niektórych wyspach należących do Hiszpanii.
¹⁶⁾ W oryginale: "forales".
¹⁷⁾ W oryginale: "forales".

Tytuł VII. (art.127 – 136) Gospodarka i finanse

Tytuł VII

GOSPODARKA I FINANSE

Artykuł 128

1. Całe bogactwo kraju w swoich rozmaitych formach i niezależnie od podmiotu własności jest podporządkowane interesowi powszechnemu.
2. Uznaje się inicjatywę publiczną w działalności gospodarczej. W drodze ustawy można zastrzec dla sektora publicznego zasoby lub usługi o charakterze podstawowym, szczególnie w wypadku monopolu, jak również postanawiać o interwencji w działalności przedsiębiorstw, jeśli tego wymaga interes powszechny.

Artykuł 129

1. Ustawa ustala formy uczestnictwa zainteresowanych w zabezpieczeniu społecznym i w działalności instytucji publicznych, których funkcje wpływają na jakość życia lub dobrobyt powszechny.
2. Władze publiczne wspierają skutecznie różne formy uczestnictwa w przedsiębiorstwie i sprzyjają, poprzez odpowiednie ustawodawstwo, rozwojowi zrzeszeń spółdzielczych. Ustalają także środki ułatwiające dostęp pracowników do własności środków produkcji.

Artykuł 130

1. Władze publiczne troszczą się o unowocześnienie i rozwój wszystkich sektorów gospodarczych, a w szczególności rolnictwa, hodowli, rybołówstwa i rzemiosła, w celu wyrównania poziomu życia wszystkich Hiszpanów.
2. W tym samym celu dopuszcza się specjalne traktowanie stref górskich.

Artykuł 131

1. Państwo może planować, w drodze ustawy, ogólną działalność gospodarczą w celu zaspokojenia potrzeb zbiorowych, wyrównania i zharmonizowania rozwoju regionalnego i sektorowego oraz pobudzenia wzrostu dochodu i bogactwa i ich najbardziej sprawiedliwego podziału.
2. Rząd opracowuje projekty planów zgodnie z propozycjami przedstawionymi przez wspólnoty autonomiczne oraz za radą i przy współpracy związków zawodowych i innych organizacji zawodowych, przedsiębiorców i gospodarczych. W tym celu powołana zostanie Rada, której skład i funkcje określi ustawa.

Artykuł 132

1. Ustawa określa ustrój prawny mienia we władaniu publicznym i komunalnym, kierując się zasadami niezbywalności, nieprzedawnienia, niepodlegania zajęciu, jak również zmienności jego przeznaczenia.
2. Mieniem publicznym we władaniu państwowym jest mienie określone przez ustawę oraz, w każdym razie, strefa przybrzeżna, plaże, morze terytorialne oraz zasoby naturalne strefy ekonomicznej i szelfu kontynentalnego.
3. Ustawa określa dziedzictwo państwa i dziedzictwo narodowe, ich zarząd, ochronę i zachowanie.

Artykuł 133

1. Pierwotna władza ustanawiania podatków przynależy wyłącznie państwu i jest wykonywana w drodze ustawy.
2. Wspólnoty autonomiczne i korporacje lokalne mogą ustanawiać i ściągać podatki, zgodnie z Konstytucją i ustawami.
3. Wszelkie ulgi podatkowe dotyczące podatków na rzecz państwa powinny być ustanawiane na mocy ustawy.
4. Administracja publiczna może zaciągnąć zobowiązania finansowe i dokonywać wydatków jedynie zgodnie z ustawami.

Artykuł 134

1. Do Rządu należy opracowanie budżetu państwa, a do Kortezów Generalnych jego rozpatrzenie, wprowadzenie do niego zmian i uchwalenie.
2. Budżet państwa ma charakter roczny, obejmuje całość wydatków i dochodów publicznego sektora państwowego oraz określa kwotę ulg podatkowych, które dotyczą podatków na rzecz państwa.
3. Rząd powinien przedstawić budżet państwa Kongresowi Deputowanych co najmniej na trzy miesiące przed upływem poprzedniego roku budżetowego.
4. Jeżeli budżet państwa nie zostanie uchwalony przed rozpoczęciem nowego roku budżetowego, następuje automatyczne przedłużenie obowiązywania budżetu z roku poprzedniego aż do uchwalenia nowego budżetu.
5. Po uchwaleniu budżetu państwa, Rząd może przedkładać projekty ustaw, które pociągają za sobą wzrost wydatków publicznych lub zmniejszenie dochodów, przypadających na dany rok budżetowy.
6. Wszelki wniosek lub poprawka, które pociągają za sobą wzrost kredytów lub zmniejszenie wpływów budżetowych, wymagają zgody Rządu dla ich rozpatrzenia.
7. Ustawa budżetowa nie może ustanawiać podatków. Może wprowadzać do nich zmiany, jeśli tak stanowi określona ustawa podatkowa.

Artykuł 135

1. Tylko ustawa może upoważnić Rząd do wypuszczenia obligacji publicznych lub zaciągnięcia kredytu.
2. Kredyty dla zaspokojenia płatności oprocentowania i kapitału Długu Publicznego Państwa są zawsze ujęte w zestawieniu wydatków budżetowych i nie mogą być przedmiotem poprawki lub zmiany, jak długo odpowiadają warunkom ustawy emisyjnej.

Artykuł 136

1. Trybunał Obrachunkowy jest najwyższym organem kontroli rachunków i działalności gospodarczej państwa, a także sektora publicznego.
Podlega on bezpośrednio Kortezom Generalnym i sprawuje swoje funkcje z ich upoważnienia w zakresie badania i zatwierdzenia zamknięcia rachunków państwowych.
2. Rachunki państwa i publicznego sektora państwowego są przedkładane Trybunałowi Obrachunkowemu i są przez niego kontrolowane.
Trybunał Obrachunkowy, bez uszczerbku dla swych uprawnień, przekazuje Kortezom Generalnym roczną informację, w której, gdy zachodzi taka potrzeba, komunikuje o powstałych przekroczeniach lub o wypadkach powstania, jego zdaniem, przesłanek odpowiedzialności.
3. Członkowie Trybunału Obrachunkowego cieszą się taką samą niezawisłością i nieusuwalnością jak sędziowie; dotyczą ich te same przypadki niepołączalności ich stanowiska z innymi funkcjami.
4. Skład, organizację i funkcje Trybunału Obrachunkowego określa ustawa organiczna.

Tytuł VI. (art.117 – 127) O władzy sądowniczej

Tytuł VI

O WŁADZY SĄDOWNICZEJ

Artykuł 117

1. Wymiar sprawiedliwości pochodzi od ludu i jest wykonywany w imieniu Króla przez sędziów, ⁸⁾ stanowiących władzę sądową, niezawisłych, nieusuwalnych, odpowiedzialnych i podległych jedynie władzy ustawy.
2. Sędziowie nie mogą być zwalniani, zawieszani, przenoszeni ani emerytowani inaczej, jak na skutek przyczyn przewidzianych w ustawie i z zachowaniem gwarancji określonych w ustawie.
3. Wykonywanie wymiaru sprawiedliwości we wszelkiego typu procesach, tak w zakresie wyrokowania, jak i zapewnienia wykonania wyroku, należy wyłącznie do sądów ⁹⁾ określonych przez ustawy, zgodnie z ustawowo ustaloną ich właściwością i procedurą.
4. Sądy wykonują jedynie funkcje wskazane w poprzednim ustępie oraz wyraźnie im powierzone przez ustawę, w charakterze gwarancji jakiegokolwiek prawa.
5. Zasada jedności wymiaru sprawiedliwości stanowi podstawę organizacji i funkcjonowania sądów. Ustawa określa wykonywanie wojskowego wymiaru sprawiedliwości w zakresie ściśle wojskowym i wypadkach stanu oblężenia, zgodnie z zasadami Konstytucji.
6. Sądy wyjątkowe są zakazane.

Artykuł 118

Wykonywanie wyroków oraz pozostałych prawomocnych postanowień sędziów i sądów, jak również żądane przez nich współdziałanie w trakcie postępowania oraz wykonywania orzeczeń sądowych jest obowiązkowe.

Artykuł 119

Wymiar sprawiedliwości jest bezpłatny, jeżeli tak stanowi ustawa oraz w każdym wypadku względem osób, które dowiodą niedostatku środków do sądowego dochodzenia swych praw.

Artykuł 120

1. Postępowanie sądowe jest jawne, z wyjątkiem wypadków przewidzianych przez ustawy procesowe.
2. Postępowanie jest głównie ustne, przede wszystkim w sprawach karnych.
3. Orzeczenia winny zawsze posiadać uzasadnienie i być ogłaszane na posiedzeniu jawnym.

Artykuł 121

Krzywdy powstałe na skutek pomyłki sądowej, jak również będące konsekwencją niewłaściwego działania administracji wymiaru sprawiedliwości dają prawo do zadośćuczynienia na koszt państwa, zgodnie z ustawą.

Artykuł 122

1. Ustawa organiczna o władzy sądowniczej określa tworzenie, funkcjonowanie i zarząd sądów ¹⁰⁾ , jak również status prawny sędziów ¹¹⁾ zawodowych tworzących jednolitą korporację oraz personelu pomocniczego administracji wymiaru sprawiedliwości.
2. Rada Główna Władzy Sądowniczej jest organem kierowniczym sądownictwa. Ustawa ustala jej status i system niepołączalności członkostwa w Radzie z innymi funkcjami oraz jej funkcje, w szczególności w zakresie powoływania, awansów, nadzoru
i odpowiedzialności dyscyplinarnej.
3. Rada Główna Władzy Sądowniczej składa się z Prezesa Trybunału Najwyższego, który jej przewodniczy, oraz z dwudziestu członków powoływanych przez Króla na okres pięciu lat. Dwunastu z nich powołuje się spośród sędziów wszystkich kategorii, na zasadach ustalonych przez ustawę organiczną; czterech na wniosek Kongresu Deputowanych i czterech na wniosek Senatu, wybranych w obu wypadkach większością trzech piątych ich członków, spośród adwokatów i innych prawników o uznanej kompetencji i ponad piętnastoletniej praktyce w swoim zawodzie.

Artykuł 123

1. Trybunał Najwyższy, o uprawnieniach jurysdykcyjnych rozciągających się na całą Hiszpanię, jest najwyższym organem sądowym w zakresie wszystkich rodzajów postępowania, poza dziedziną gwarancji konstytucyjnych.
2. Prezes Trybunału Najwyższego jest powoływany przez Króla, na wniosek Rady Głównej Władzy Sądowniczej, w trybie określonym przez ustawę.

Artykuł 124

1. Zadaniem Prokuratury, bez uszczerbku dla funkcji powierzonych innym organom, jest wspieranie działań wymiaru sprawiedliwości w obronie legalności, praw obywateli i interesu publicznego chronionego przez ustawę, z urzędu lub na wniosek zainteresowanych, jak również czuwanie nad niezawisłością sądów oraz zabieganie przed nimi o zadośćuczynienie interesowi społecznemu.
2. Prokuratura sprawuje swe funkcje za pomocą własnych organów zgodnie z zasadami jedności działania i hierarchicznej zależności oraz przy podporządkowaniu, w każdym wypadku, zasadom legalności i bezstronności.
3. Ustawa określa statut organiczny Prokuratury.
4. Prokurator Generalny Państwa jest powoływany przez Króla, na wniosek Rządu, po wysłuchaniu Rady Głównej Władzy Sądowniczej.

Artykuł 125

Obywatele mogą występować ze skargą powszechną ¹²⁾ i uczestniczyć w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości za pośrednictwem instytucji sądu przysięgłych w procesach karnych, w formie i wypadkach określonych przez ustawą, jak również mogą uczestniczyć w sądach opartych na prawie zwyczajowym i tradycji.

Artykuł 126

Policja kryminalna podlega sędziom, sądom i prokuraturze w zakresie ścigania przestępstw oraz wykrywania i zabezpieczania winnych przestępstwa, na zasadach ustalonych przez ustawę.

Artykuł 127

1. Sędziowie ¹³⁾ i prokuratorzy, dopóki są zawodowo czynni, nie mogą sprawować innych funkcji publicznych, ani należeć do partii politycznych lub związków zawodowych. Ustawa ustala system i sposoby zrzeszania się zawodowego sędziów i prokuratorów.
2. Ustawa ustala system niepołączalności funkcji członków władzy sądowniczej z innymi funkcjami; winien on zapewniać ich całkowitą niezawisłość.

---

⁸⁾ W oryginale: "Jueces y Magistrados" , zob. przypis nr 4. ⁹⁾ W oryginale: "Juzgados y Tribunales"; Juzgado - to sąd niższej instancji, Tribunal - sądy wyższych instancji.
¹⁰⁾ Zob. przypis nr 8.
¹¹⁾ Zob. przypis nr 4.
¹²⁾ W oryginale: "acción popular".

---

¹³⁾ Zob. przypis nr 4.

Tytuł V. (art.108 – 116) O stosunkach między Rządem a Kortezami Generalnymi

Tytuł V

O STOSUNKACH MIĘDZY RZĄDEM A KORTEZAMI GENERALNYMI

Artykuł 108

Rząd odpowiada solidarnie za swą działalność polityczną przed Kongresem Deputowanych.

Artykuł 109

Izby i ich komisje mogą otrzymać na żądanie, za pośrednictwem Przewodniczących Izb, potrzebną informację i pomoc od Rządu i jego departamentów oraz jakichkolwiek władz państwa i wspólnot autonomicznych.

Artykuł 110

1. Izby i ich komisje mogą domagać się obecności członków Rządu.
2. Członkowie Rządu mają prawo wstępu na posiedzenia Izb i ich komisji oraz prawo być przez nie wysłuchanymi; mogą wnosić, aby z informacją wystąpili funkcjonariusze z ich departamentów.

Artykuł 111

1. Rząd i każdy z jego członków są zobowiązani do udzielenia odpowiedzi na kierowane do nich w Izbach interpelacje i zapytania. Regulaminy ustanowią minimalny czas w tygodniu dla tego rodzaju debat.
2. Każda interpelacja może stanowić podstawę rezolucji, w której Izba wyraża swoje stanowisko.

Artykuł 112

Przewodniczący Rządu może, po uprzednim rozpatrzeniu w Radzie Ministrów, postawić przed Kongresem Deputowanych kwestię zaufania w związku z programem Rządu lub deklaracją w sprawie ogólnej polityki. Uważa się, że zaufanie zostało wyrażone, jeżeli wypowiedziała się za nim większość deputowanych.

Artykuł 113

1. Kongres Deputowanych może egzekwować polityczną odpowiedzialność Rządu przez wyrażenie mu bezwzględną większością wotum nieufności.
2. Wniosek o wyrażenie wotum nieufności może być zgłoszony przez co najmniej dziesiątą część deputowanych i powinien zawierać nazwisko kandydata na Przewodniczącego Rządu.
3. Wniosek o wyrażenie wotum nieufności nie może być poddany pod głosowanie przed upływem pięciu dni od jego zgłoszenia. W ciągu dwóch pierwszych dni tego czasu mogą być zgłaszane wnioski alternatywne.
4. Jeżeli wniosek o wyrażenie wotum nieufności nie zostanie przyjęty przez Kongres, jego sygnatariusze nie mogą wystąpić z nowym wnioskiem podczas tej samej sesji.

Artykuł 114

1. Jeżeli Kongres odmówi zaufania Rządowi, ten składa Królowi swą dymisję; następnie Król przystępuje do desygnowania Przewodniczącego Rządu, zgodnie z postanowieniami art. 99.
2. Jeżeli Kongres przyjmie wniosek o wyrażenie wotum nieufności, Rząd składa Królowi swą dymisję; uważa się, iż zaufanie Izby dla celów określonych w art. 99 otrzymał kandydat, którego nazwisko zawierał wniosek. Król powołuje go na Przewodniczącego Rządu.

Artykuł 115

1. Przewodniczący Rządu, po uprzednim rozpatrzeniu przez Radę Ministrów i pod swą wyłączną odpowiedzialnością, może wystąpić z wnioskiem o rozwiązanie Kongresu, Senatu lub Kortezów Generalnych, które postanawia Król. Dekret o rozwiązaniu wskazuje datę wyborów.
2. Wniosek o rozwiązanie nie może być zgłoszony, kiedy jest w toku wniosek o wyrażenie wotum nieufności.
3. Nowe rozwiązanie nie może nastąpić przed upływem roku od poprzedniego, z wyjątkiem wypadku przewidzianego w art. 99 ust. 5.

Artykuł 116

1. Ustawa organiczna reguluje sytuację stanu pogotowia, stanu wyjątkowego i stanu oblężenia, a także odpowiednie kompetencje i ograniczenia.
2. Stan pogotowia zarządza Rząd w drodze dekretu uchwalonego przez Radę Ministrów, na okres najwyżej piętnastu dni, zdając sprawę Kongresowi Deputowanych, który zbiera się niezwłocznie w tym celu; bez upoważnienia Kongresu ów okres nie może być przedłużony. Dekret określa terytorium, na które rozciągają się skutki zarządzenia.
3. Stan wyjątkowy jest zarządzany przez Rząd w drodze dekretu uchwalonego przez Radę Ministrów, za uprzednim upoważnieniem Kongresu Deputowanych. Akty upoważniające i zarządzające stan wyjątkowy powinny wyraźnie określać jego skutki, terytorium, na które się rozciąga i czas jego trwania, który nie może przekraczać trzydziestu dni; czas trwania stanu wyjątkowego może być przedłużony na ten sam okres, przy zastosowaniu tych samych wymogów.
4. Stan oblężenia jest zarządzany przez Kongres Deputowanych bezwzględną większością, na wyłączny wniosek Rządu. Kongres określa jego zasięg terytorialny, czas trwania i warunki.
5. Nie można przystąpić do rozwiązania Kongresu po zarządzeniu któregoś ze stanów wymienionych w niniejszym artykule. Izby zostają automatyczne zwołane, gdyby owe zarządzenie nastąpiło w okresie między sesjami. Ich funkcjonowanie, jak również funkcjonowanie pozostałych konstytucyjnych władz państwa nie może zostać przerwane podczas obowiązywania tych stanów.
Gdyby sytuacja uzasadniająca wprowadzenie któregoś z wymienionych stanów powstała po rozwiązaniu Kongresu lub po wygaśnięciu jego pełnomocnictw, kompetencje Kongresu zostają przejęte przez jego Stałą Deputację.
6. Zarządzenie stanu pogotowia, stanu wyjątkowego lub stanu oblężenia nie wprowadza zmian do zasady odpowiedzialności Rządu i jego reprezentantów wymienionych w Konstytucji i ustawach.